Theo Rapporteur, Ủy ban châu Âu sẽ đề xuất cải tổ đáng kể quy trình ra quyết định của EU, đồng thời đưa ra các cơ chế bảo đảm mới liên quan đến pháp quyền. Montenegro và Albania hiện nằm trong chương trình nghị sự về việc mở rộng EU.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen dự kiến trình bày kế hoạch cải cách vào tuần tới, trong đó nêu cách EU có thể chuẩn bị cho việc mở rộng lên hơn 30 thành viên mà không cần sửa đổi Hiệp ước Lisbon.

Hai dự thảo tài liệu nội bộ đề xuất sử dụng các điều khoản chuyển tiếp trong luật EU để từng bước loại bỏ yêu cầu đồng thuận tuyệt đối giữa 27 quốc gia thành viên ở một số giai đoạn trong quá trình gia nhập của các nước ứng viên.

Biện pháp này sẽ cần được toàn bộ các nước thành viên nhất trí thông qua. Nếu được triển khai, nó có thể rút ngắn đáng kể tiến trình gia nhập đối với các quốc gia như Ukraine, Montenegro và Bắc Macedonia, vốn hiện đang gặp trở ngại do sự phản đối hoặc trì hoãn từ một số thành viên EU.

Theo nguồn tin, các thành viên EU hiện nay được cho là sẽ phản đối những thay đổi trên vì lo ngại mất quyền phủ quyết. Tuy nhiên, dự thảo cũng bao gồm một “phanh khẩn cấp”, cho phép các chính phủ can thiệp nếu cho rằng “lợi ích quốc gia thiết yếu” của mình bị đe dọa.

Những thay đổi được đề xuất

Ủy ban châu Âu đề xuất hạ ngưỡng để thông qua quyết định theo cơ chế bỏ phiếu đa số đủ điều kiện, xuống còn 15 quốc gia đại diện cho 2/3 dân số toàn khối.

“Một khi Liên minh mở rộng, nguy cơ các quyết định bị trì hoãn hoặc đình trệ sẽ chắc chắn gia tăng”, một tài liệu nội bộ nêu.

Theo đó, các điều khoản chuyển tiếp trong các hiệp ước của EU có thể cho phép thay đổi vĩnh viễn quy tắc bỏ phiếu trong một số lĩnh vực chính sách, từ cơ chế đồng thuận - theo đó mọi quốc gia đều có quyền phủ quyết - sang cơ chế bỏ phiếu đa số đủ điều kiện.

Một đề xuất gây tranh cãi khác là sau khi EU mở rộng, chỉ 2/3 số quốc gia thành viên có thể được cử một Ủy viên châu Âu. Với EU hiện có 27 thành viên, điều này đồng nghĩa 9 quốc gia sẽ phải từ bỏ quyền cử đại diện vào Ủy ban châu Âu tại Brussels.

Đề xuất được cho là có thể gây phản ứng từ các quốc gia thành viên nhỏ, vốn từ lâu cho rằng tiếng nói của họ tại Brussels đã suy giảm khi EU ngày càng mở rộng.

Các cơ chế bảo đảm mới

Các dự thảo tài liệu đề xuất áp dụng thời gian “thử thách” kéo dài 10 năm hoặc lâu hơn đối với các thành viên mới. Trong giai đoạn này, các nước mới gia nhập sẽ chịu sự giám sát chặt chẽ hơn từ Brussels.

Các biện pháp trừng phạt trong thời gian thử thách có thể bao gồm: đình chỉ quyền bỏ phiếu của quốc gia đó tại Hội đồng EU; áp dụng các biện pháp trừng phạt tài chính theo những cơ chế “bảo đảm tài chính” và “bảo đảm thể chế” mới được đưa ra.

Các thành viên mới cũng sẽ phải ký một “cam kết tạm thời” có tính ràng buộc pháp lý, theo đó không ngăn cản những quyết định đã được phần còn lại của EU thống nhất. Các cơ chế bảo đảm tạm thời vốn được áp dụng khi một quốc gia gia nhập những lĩnh vực chính sách quan trọng của EU vẫn sẽ được duy trì.

Một “cơ chế bảo đảm tài chính” khác sẽ cho phép Ủy ban châu Âu áp dụng biện pháp trừng phạt đối với các thành viên mới nếu những nước này đi ngược các tiêu chuẩn dân chủ và tư pháp.

Ngoài ra, trước khi gia nhập EU, các thành viên mới sẽ phải tham gia Văn phòng Công tố châu Âu (EPPO), cơ quan điều tra các hành vi gian lận liên quan đến ngân sách EU.

Trước đó, RBC-Ukraine đưa tin EU đang xây dựng các lộ trình đặc biệt dành cho Ukraine, Montenegro, Moldova và Albania. Các tài liệu này nhằm xác định những bước đi cụ thể cũng như thời gian dự kiến để hoàn tất đàm phán gia nhập EU.