Wall Street Journal (WSJ) dẫn nguồn các quan chức Mỹ cho biết, Tổng thống Donald Trump đã bác đề xuất ngừng bắn 7 ngày do Iran đưa ra và nói với các trợ lý rằng Washington có thể nối lại các cuộc không kích nhằm vào Iran sau cuộc bầu cử giữa kỳ tháng 11.

Đề xuất của Tehran bao gồm việc mở lại eo biển Hormuz và nối lại đàm phán về chương trình hạt nhân, đổi lại Mỹ dỡ bỏ phong tỏa các cảng của Iran, biện pháp đang gây sức ép lớn lên nền kinh tế nước này.

Tổng thống Trump cho rằng Tehran đang muốn đạt được một thỏa thuận sau bầu cử giữa kỳ. Trong bài phát biểu tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ngày 22/9, ông cũng khẳng định vấn đề bầu cử không chi phối cách ông xử lý hồ sơ Iran và mục tiêu của Washington là ngăn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân.

Tuy nhiên, theo các quan chức Mỹ được WSJ dẫn lời, trong các cuộc trao đổi nội bộ, Tổng thống Trump tỏ ra hoài nghi về khả năng Iran đáp ứng những yêu cầu của Washington và cho rằng một chiến dịch không kích mới có thể xảy ra.

Lập trường hiện nay của ông Trump cho thấy quan hệ Mỹ - Iran có nguy cơ chuyển từ trạng thái vừa đối đầu vừa đàm phán sang một giai đoạn căng thẳng quân sự mới. Dù vậy, các quan chức Mỹ cho rằng quan điểm của Tổng thống vẫn có thể thay đổi trong những tuần tới, tùy diễn biến xung đột và kết quả bầu cử giữa kỳ.

Quy mô của một chiến dịch không kích mới mà Tổng thống Trump có thể cân nhắc hiện chưa rõ. Theo các quan chức Mỹ, ông không muốn nối lại hoạt động quân sự quy mô lớn, một phần vì Washington cần bảo toàn lượng đạn dược đang suy giảm để ứng phó với các tình huống khác.

Tổng thống Mỹ từng đe dọa tiến hành các cuộc tấn công quy mô lớn nhằm gia tăng sức ép khi đàm phán Mỹ - Iran rơi vào bế tắc. Trong một số trường hợp, Washington đã thực hiện không kích, nhưng ông Trump cũng nhiều lần không hiện thực hóa những cảnh báo quân sự cứng rắn nhất.

Phát biểu tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc trong tuần này, Tổng thống Trump nói rằng yếu tố chính trị trong nước không ảnh hưởng đến quyết định của ông về Iran.

“Đảng Cộng hòa đang tranh cử và tôi sẽ hỗ trợ họ, nhưng tôi không tranh cử. Tôi hoàn toàn không để cuộc bầu cử tác động đến vấn đề Iran”, ông Trump nói, đồng thời nhấn mạnh điều ông quan tâm là Iran “sẽ không bao giờ có vũ khí hạt nhân”.

Mỹ - Iran vẫn đàm phán qua trung gian

Một quan chức Mỹ cho biết Washington và Tehran vẫn tiếp tục trao đổi thông qua các bên trung gian, trong đó có vấn đề hạt nhân. Theo quan chức này, chiến dịch do Mỹ dẫn đầu nhằm bảo đảm các tàu chở dầu tiếp tục đi qua eo biển Hormuz bất chấp những đe dọa từ Iran đã làm giảm mức độ cấp bách đối với Washington trong việc phải nhanh chóng đạt một thỏa thuận với Tehran.

Qatar cùng một số quốc gia trong khu vực đang tận dụng các cuộc tiếp xúc nhân kỳ họp Đại hội đồng Liên Hợp Quốc để thúc đẩy nối lại đàm phán Mỹ - Iran.

Trong cuộc gặp tại Qatar ngày 20/9, phía Iran đã nêu ý tưởng tạm dừng giao tranh trong 7 ngày, qua đó có thể mở đường cho việc chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào hoạt động hàng hải, đổi lại Mỹ dỡ bỏ phong tỏa.

Theo đề xuất này, Mỹ sẽ dỡ phong tỏa hải quân, giải phóng một phần tài sản của Iran đang bị đóng băng và nới lỏng các biện pháp trừng phạt đối với xuất khẩu dầu của Tehran. Đổi lại, Iran sẽ mở lại eo biển Hormuz và bắt đầu đàm phán về chương trình hạt nhân.

Iran trước đó cũng cho biết sẵn sàng mở lại eo biển Hormuz trong vòng một tuần nếu Mỹ giảm sức ép quân sự và dỡ bỏ phong tỏa các cảng của nước này.

Tuy nhiên, theo các quan chức am hiểu vấn đề, Washington đã thông báo với Iran và các bên trung gian rằng Tổng thống Trump không có ý định dỡ bỏ lệnh phong tỏa đường biển. Phía Mỹ cho rằng sức ép kinh tế cuối cùng sẽ buộc Tehran phải chấp nhận một thỏa thuận với những điều khoản có lợi hơn cho Washington và các quốc gia Arab ven Vịnh Ba Tư.

Khác biệt trong cách tiếp cận của Iran

Các nhà trung gian Arab cho biết các nhà ngoại giao Iran đã đưa ra một số đề xuất nhằm chấm dứt xung đột, đồng thời thừa nhận nền kinh tế nước này đang đối mặt với khó khăn ngày càng lớn. Tuy nhiên, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), lực lượng có vai trò quân sự và kinh tế lớn tại Iran, thể hiện lập trường cứng rắn hơn.

Theo WSJ, IRGC không muốn xem xét những công thức thỏa thuận mới và cho biết họ sẵn sàng cho một cuộc xung đột kéo dài. Lực lượng này muốn quay trở lại những điều khoản gần với thỏa thuận sơ bộ mà Tổng thống Trump và Iran đạt được hồi tháng 6.

Theo khuôn khổ đó, Iran có thể được giảm một phần trừng phạt đối với hoạt động bán dầu, tiếp cận các tài sản đang bị phong tỏa và duy trì một vai trò trong quản lý eo biển Hormuz, đổi lại Tehran mở lại tuyến hàng hải chiến lược này.