Chỉ trong khoảng 1 tuần, lực lượng Houthi đã chiếm được phần lớn bờ biển Biển Đỏ của Yemen, bao gồm cả khu vực ven eo biển Bab al-Mandab - một điểm nghẽn hàng hải huyết mạch trên Biển Đỏ.

Cuộc tấn công bắt đầu vào ngày 3/9/2026, với nỗ lực cắt đứt tuyến đường có tầm quan trọng chiến lược nối thành phố Taiz với cảng Mokha. Đến ngày 11/9, Mokha, thị trấn Dhubab và đảo Perim/Mayyun (nằm ngay cửa eo biển) đã nằm dưới sự kiểm soát của Houthi.

Theo Liên hợp quốc, lực lượng vũ trang Hồi giáo Yemen này đã chiếm giữ khoảng 5.400 km2 lãnh thổ, buộc hơn 100.000 người phải rời bỏ nhà cửa; nhiều người trong số đó đã thực hiện hành trình đầy rủi ro bằng thuyền để đến quốc gia láng giềng Djibouti.

Theo “The Conversation”, đây là sự thay đổi lớn nhất trên chiến tuyến của cuộc nội chiến Yemen kể từ khi lệnh ngừng bắn do Liên hợp quốc làm trung gian giúp đóng băng tình hình vào tháng 4/2022.

Phần lớn các tin tức và bình luận đều coi cuộc tấn công này là một đòn bẩy mới cho Iran - đồng minh chủ chốt của Houthi - trong cuộc đối đầu dai dẳng với Mỹ, hoặc xem đây là mối đe dọa mới đối với Saudi Arabia và hoạt động hàng hải toàn cầu.

Cách nhìn nhận này không sai, nhưng chưa đầy đủ. Câu hỏi quan trọng hơn là cuộc tấn công này mang ý nghĩa gì đối với chính Yemen, cũng như tác động của nó đến cuộc nội chiến vốn đã rơi vào thế bế tắc âm thầm suốt nhiều năm qua và vấn đề tính chính danh chưa được giải quyết của chính lực lượng Houthi.

Tại sao Houthi đẩy mạnh tấn công giai đoạn này?

Cuộc xung đột nội bộ kéo dài nhiều năm tại Yemen đã bước sang một giai đoạn mới vào năm 2014, khi Houthi chiếm thủ đô Sanaa từ tay chính quyền của Tổng thống Abdrabbuh Mansur Hadi.

Một thập kỷ giao tranh sau đó giữa nhóm nổi dậy và liên quân do Saudi Arabia dẫn đầu đã gây ra nạn đói và sự tàn phá trên khắp đất nước nghèo khó này. Tuy nhiên, kể từ năm 2022, xung đột phần lớn đã rơi vào thế bế tắc: Houthi kiểm soát phần lớn khu vực tây bắc đất nước, trong khi các lực lượng được Saudi Arabia hậu thuẫn vẫn chiếm ưu thế tại một số vùng ở phía nam và phía đông.

Vậy tại sao Houthi lại mở cuộc tấn công vào thời điểm này? Yahya Saree - phát ngôn viên quân sự của nhóm, cho biết hành động này của Houthi bắt nguồn từ nhiều năm bị Saudi Arabia gây hấn và phong tỏa.

Trên thực tế, các cơ quan của Liên hợp quốc đã ghi nhận những thiệt hại thực sự và kéo dài do các hạn chế của liên quân đối với các cảng biển và không phận của Yemen trong suốt cuộc nội chiến.

Lực lượng Houthi cũng cho rằng đợt giao tranh mới nhất bắt nguồn từ vụ tấn công vào đường băng sân bay Sanaa hôm 13/7 do lực lượng chính phủ Yemen (với sự hậu thuẫn của Saudi Arabia) thực hiện. Vụ tấn công đó đã buộc một máy bay Iran chở các sĩ quan thuộc Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) phải quay đầu khi vừa bay tới đây. Ngay trong ngày hôm đó, Houthi tuyên bố chấm dứt lệnh ngừng bắn với Saudi Arabia, tấn công sân bay tại thành phố Abha của nước này chỉ vài giờ sau, và tuyên bố phong tỏa đường biển một tuần sau nữa. Tiếp đó, họ phát động một chiến dịch tấn công bằng tên lửa vào đầu tháng 8, tức là từ rất lâu trước khi cuộc tấn công trên bộ diễn ra vào ngày 3/9.

Tuy nhiên, khó có thể khẳng định một cách chắc chắn rằng chiến dịch kéo dài của Houthi và việc đổ bộ lên các hòn đảo ở eo biển Bab al-Mandab chỉ đơn thuần là hành động trả đũa cho vụ tấn công sân bay. Thay vào đó, dường như đã có một kế hoạch hành động có tính toán kỹ lưỡng hơn đang được triển khai.

Một yếu tố khác cần kể đến là Tehran. Kể từ khi Iran đóng cửa eo biển Hormuz vào tháng 3 sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhắm vào nước này, Saudi Arabia đã chuyển hướng vận chuyển dầu thô qua eo biển Bab al-Mandab với lưu lượng lớn gấp khoảng 8 lần so với một năm trước đó.

Việc Houthi kiểm soát eo biển này mang lại cho Iran một vị trí chiến lược có khả năng khống chế huyết mạch hàng hải, tương tự như vị thế mà họ đang nắm giữ tại eo biển Hormuz. Thực tế, các nguồn tin an ninh Yemen cho biết một chỉ huy cấp cao của Iran, Abdul Reza Shahlai, đã trực tiếp có mặt tại hiện trường để chỉ đạo một phần chiến dịch mới nhất diễn ra vào tháng 9.

Ngoài ra, Houthi cũng có thể nhìn thấy những lợi ích kinh tế tiềm tàng. Kể từ tháng 3, Tehran đã thu phí lên tới 2 triệu USD cho mỗi tàu thuyền để đảm bảo an toàn khi đi qua eo biển Hormuz. Tương tự như vậy, Houthi có thể coi việc tạo ra đòn bẩy kinh tế là một phương thức để củng cố phong trào vốn đã chịu nhiều tổn thất sau thời gian dài chiến tranh.

Buộc Saudi Arabia trở lại bàn đàm phán

Tuy nhiên, có lẽ yếu tố quan trọng nhất là việc lực lượng Houthi nhận định tình hình thực địa ngày càng thuận lợi cho một cuộc tấn công. Phe đối lập vốn đã rạn nứt nay lại càng chia rẽ hơn ở miền nam đất nước, đặc biệt là sau khi mối quan hệ giữa Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) rạn nứt vào cuối năm 2025, khiến UAE rút hoàn toàn sự ủng hộ đối với các lực lượng chống Houthi tại đây.

Trong bối cảnh khu vực rộng lớn hơn đang chìm trong xung đột và Saudi Arabia bị phân tâm, Houthi đã ra tay, nhắm vào một lực lượng ven biển của Yemen đang ở thế yếu và thiếu sự bảo vệ.

Houthi trước hết  là một phong trào của Yemen và cuộc đấu tranh của họ luôn xoay quanh vấn đề quyền lực nội bộ đất nước. Do đó, các thủ lĩnh Houthi luôn cẩn trọng khi đặt chiến dịch tại eo biển Bab al-Mandab trong khuôn khổ hành động vì chủ quyền quốc gia thay vì hành động phục vụ đồng minh Iran. Họ khẳng định mạnh mẽ rằng mình không phải là lực lượng ủy nhiệm đơn thuần của Iran.

Ngay từ năm 2023, Saudi Arabia và Houthi đã đàm phán về một thỏa thuận ngừng bắn toàn diện trên phạm vi cả nước; thỏa thuận này lẽ ra đã giúp dỡ bỏ một phần các hạn chế và lệnh trừng phạt của Saudi Arabia đối với chính quyền Houthi. Tuy nhiên, kế hoạch này đã không bao giờ được triển khai sau cuộc khủng hoảng Biển Đỏ vào cuối năm 2023 và năm 2024, khi Houthi gia tăng các cuộc tấn công tàu thuyền thương mại để đáp trả cuộc chiến của Israel tại Gaza. Kể từ đó, Riyadh tỏ ra không mấy mặn mà với việc khôi phục tiến trình ngoại giao.

Hiện tại, Houthi có thể đang đặt cược rằng việc leo thang xung đột ngay trong nội bộ Yemen -nơi gây ra cái giá đắt cho Saudi Arabia - là cách chắc chắn nhất để buộc Riyadh phải quay lại bàn đàm phán. Lần này, họ tin rằng mình nắm giữ lợi thế để đạt được sự công nhận về mặt chính trị mà họ hằng mong muốn, chứ không chỉ là các điều khoản kinh tế mà Saudi Arabia từng cân nhắc vào năm 2023.

Cái giá mà Houthi có thể phải trả

Tuy nhiên, việc chiếm giữ eo biển Bab al-Mandab và các cuộc giao tranh đang diễn ra tại Yemen cũng tiềm ẩn những rủi ro nghiêm trọng đối với Houthi. Lợi thế mà Houthi giành được trong quan hệ với Saudi Arabia và trên chiến trường Yemen có thể phải trả giá bằng vị thế tổng thể của họ tại chính đất nước này.

Trong lịch sử hiện đại, chưa từng có chính phủ hay tổ chức nào nắm giữ được ưu thế tuyệt đối cả về quân sự lẫn chính trị trên toàn bộ lãnh thổ Yemen. Mặc dù lực lượng Houthi đã giành được ưu thế quân sự tại phần lớn khu vực tây bắc, họ chưa bao giờ thực sự tìm kiếm một thỏa thuận chính trị nào với chính phủ được quốc tế công nhận hay thậm chí là với các phe phái khác. Phong trào này luôn coi trọng sự thống trị về mặt quân sự hơn là sự hòa hợp hay chia sẻ quyền lực chính trị.

Cuộc tấn công vào vùng ven biển mới đây cũng không phải là ngoại lệ.

Theo các nguồn tin thân Houthi, chỉ vài ngày sau khi chiếm được Mokha, nhóm này đã mở lại cơ quan hải quan tại cảng, cắt giảm tới một nửa phí cảng và thuế quan, đồng thời triển khai chiến dịch phân phát 20.000 suất thực phẩm tại Mokha và các huyện ven biển lân cận; song song đó, chính quyền của họ tại Sanaa cũng tuyên bố ân xá cho các tay súng từng chống lại họ để bảo vệ vùng ven biển này. Một tuần sau, thủ lĩnh Abdulmalik al-Houthi đã trực tiếp trấn an người dân miền Nam rằng lực lượng của ông không nhắm vào họ, mà chỉ nhắm vào quân đội do Saudi Arabia đưa đến.

Đó là ý đồ thể hiện tính chính danh thông qua hoạt động quản lý sau khi chiếm đóng bằng quân sự, nhưng hành động này mang tính chất “quan hệ công chúng” nhiều hơn là một chính sách thực chất. Chắc chắn đây không phải là kiểu thỏa thuận chính trị có thể duy trì sự thống nhất lâu dài cho Yemen. Hơn nữa, một thập kỷ cầm quyền của Houthi tại Sanaa cho thấy họ không hề có ý định hợp tác với các bên khác. Phương thức hoạt động của họ là dựa trên súng đạn chứ không phải cai quản bằng sự liên minh.

Xét trên bình diện rộng hơn, việc chiếm giữ một điểm chốt chiến lược khác trên Bán đảo Arabia và cấm tàu ​​thuyền của Saudi Arabia đi qua khu vực này khiến phần lớn thế giới - và không ít người dân của chính Yemen - nhìn nhận Houthi như một công cụ của Tehran, bất kể mục tiêu thực sự của chính họ là gì.

Động thái này cũng thúc đẩy các đối thủ của lực lượng Houthi đáp trả bằng vũ lực, qua đó có thể làm suy yếu năng lực của nhóm này.

Saudi Arabia không phải là một bên trung lập kiên nhẫn. Họ đã tiến hành cuộc chiến tại Yemen suốt hơn một thập kỷ. Ít ai tại Yemen tin rằng chính phủ được Saudi Arabia hậu thuẫn sẽ cố gắng tái chiếm Sanaa bằng vũ lực, và rốt cuộc thì một giải pháp thương lượng gần như chắc chắn sẽ là điều cần thiết. Tuy nhiên, giờ đây lực lượng Houthi đã tự đặt mình - cũng như bất kỳ thường dân Yemen nào bị cuốn vào vòng xoáy leo thang xung đột - trước nguy cơ hứng chịu các đợt không kích dồn dập từ Saudi Arabia và các đồng minh.

Đối với Houthi, nước đi táo bạo nhằm mở rộng phạm vi kiểm soát vào lúc này có thể phản tác dụng. Chiếm được lãnh thổ là một chuyện, nhưng giữ được nó lại là chuyện hoàn toàn khác.

Xem thêm:

>> Tổng thống Trump đang cân nhắc "quyết định lớn" để chấm dứt xung đột với Iran

>> Houthi tiến mạnh ở Yemen, cuộc chiến Iran bước sang giai đoạn nguy hiểm mới

>> EU đang quân sự hóa Bắc cực như thế nào?