Việc chuyển hướng chuyến bay của Flydubai đến Tel Aviv hôm 30/9/2026 sau vụ ẩu đả giữa 2 phi công đã làm dấy lên những nghi vấn về quy trình kiểm tra lý lịch phi công và an ninh hàng không.

Tờ Al Jazeera cho hay, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đã ra lệnh điều tra vụ việc. Nhóm điều tra sẽ “thu thập thông tin và bằng chứng để xác định sự thật của vụ việc, hoàn cảnh, chi tiết và động cơ của nó, và để xác minh mức độ liên quan của nó với bất kỳ hoạt động hoặc mục đích khủng bố nào, hoặc sự tồn tại của kế hoạch hoặc chỉ đạo trước đó”, Tổng chưởng lý UAE Hamad Saif al-Shamsi cho biết hôm 1/10.

Saudi Arabia vẫn chưa cung cấp thông tin cập nhật về vụ việc.

Điều gì đã xảy ra trên chuyến bay Flydubai FZ1073?

Vào khoảng 8h44 giờ địa phương, gần hai tiếng rưỡi sau khi cất cánh từ Dubai, cuộc gọi cầu cứu đã được gửi đi.

Theo các quan chức Israel, cơ trưởng và cơ phó được cho là đã xảy ra xô xát khi máy bay nhanh chóng mất độ cao, giảm từ 10.000 m xuống 5.000 m chỉ trong vòng một phút. Thủ tướng Israel Netanyahu cho biết cơ phó đã đâm cơ trưởng và sau đó cố gắng làm rơi máy bay.

Theo truyền thông Israel, cơ trưởng Machchhar, người bị thương, bằng cách nào đó đã mở được cửa buồng lái, cho phép hành khách và phi hành đoàn vào bên trong và khống chế kẻ tấn công.

Những thành viên còn lại của phi hành đoàn trên chuyến bay đã có thể kiểm soát máy bay - và hạ cánh an toàn một giờ sau đó tại Tabuk, Saudi Arabia. Cả hai phi công đều bị thương trong cuộc giằng co và đang được điều trị tại Saudi Arabia.

Cho đến nay, chưa có thông tin nào về số giờ bay, bằng cấp của cơ phó hoặc liệu anh ta đã từng bay đến Israel trên máy bay của Flydubai trước đây hay chưa.

Trong khi một số quan chức Israel vội vàng gọi đây là một “cuộc tấn công thánh chiến” thì Thủ tướng Netanyahu đã nói rằng “còn quá sớm để nói” liệu có sự tham gia của Iran hay không. Ông cũng nói thêm rằng bất kỳ động cơ nào đằng sau vụ tấn công bị cáo buộc vẫn chưa rõ ràng.

“Tôi nghĩ anh ta sẽ được đưa đến Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất, nơi anh ta đến, hoặc ít nhất là nơi anh ta rời đi, nơi anh ta bay đi, và chúng tôi sẽ theo dõi và có thể cũng tham gia vào cuộc điều tra này”, ông Netanyahu nói với Fox News trong một cuộc phỏng vấn. Những tuyên bố ban đầu từ hãng hàng không và giới chức Saudi Arabia cho biết cuộc điều tra vẫn đang tiếp diễn và mọi người nên tránh đồn đoán.

Cơ phó được cấp phép lái máy bay như thế nào?

Flydubai là một hãng hàng không của UAE, việc cấp phép cho hãng này và giám sát hoạt động của hãng này thuộc thẩm quyền của Cơ quan Hàng không dân dụng UAE (GCAA).

Cơ quan An toàn hàng không Liên minh châu Âu (EASA) cho biết với Reuters rằng việc cấp phép và giám sát an toàn của Flydubai thuộc về GCAA. “Điều này bao gồm trách nhiệm đảm bảo rằng hãng hàng không đáp ứng các yêu cầu hiện hành liên quan đến phi hành đoàn và khả năng điều khiển máy bay của họ”, EASA cho biết.

Khung pháp lý tiêu chuẩn của GCAA yêu cầu giấy phép phi công chuyên nghiệp hợp lệ, chứng chỉ loại máy bay phù hợp, giấy chứng nhận sức khỏe hạng 1 hiện hành và trình độ tiếng Anh cùng với kinh nghiệm bay cần thiết.

Quy trình khám sức khỏe hạng 1 bao gồm sức khỏe thể chất và tinh thần; phi công có các vấn đề về tâm thần, lạm dụng chất gây nghiện hoặc các vấn đề cụ thể khác có thể được đánh giá thêm trước khi được tuyên bố đủ điều kiện.

“Việc kiểm tra lý lịch phi công rất kỹ lưỡng, từ kiểm tra an ninh và tài chính đến đánh giá sức khỏe tâm thần”, Saj Ahmad, nhà phân tích trưởng tại StrategicAero Research, một công ty tư vấn hàng không có trụ sở tại London, cho biết.

“Nhưng những cuộc kiểm tra đó chỉ là một bức ảnh chụp nhanh tại một thời điểm nhất định và sẽ không bao giờ phát hiện ra liệu một người có những vấn đề mà sau đó sẽ biểu hiện ra ở nơi làm việc hoặc trong buồng lái hay không”, ông nói với Al Jazeera.

“Đây là lý do tại sao rất khó để biết mọi người nghĩ gì và họ có thể làm gì nếu họ cảm thấy bị bất công”, Ahmad nói thêm.

Truyền thông Israel tiếp tục đưa ra những tuyên bố, trích dẫn lời Bộ trưởng Giao thông vận tải Miri Regev, rằng một thỏa thuận với UAE quy định chỉ những phi công có hộ chiếu từ các quốc gia có quan hệ ngoại giao với Israel mới được phép hạ cánh xuống nước này. Al Jazeera không thể xác minh tuyên bố này.

Hiện tại, Israel cho biết họ sẽ tăng cường kiểm tra an ninh đối với các phi công bay vào nước này. Ông Doron Spielman, phát ngôn viên văn phòng thủ tướng Israel, cho biết: “Với mỗi phi công chuẩn bị bay đến Israel, chúng tôi sẽ biết danh tính của họ, biết họ là ai và tiến hành một số loại kiểm tra an ninh”.

Thông tin về phi công người Ấn Độ được tôn vinh là anh hùng

Machchhar, được cả thủ tướng Israel và Ấn Độ ca ngợi như một anh hùng, đến từ một vùng ngoại ô ở Mumbai và hiện đang sống ở Dubai cùng vợ và hai con. Hiện tại, anh đang hồi phục tại một bệnh viện ở Tabuk, Saudi Arabia.

Theo các quan chức Israel, Machchhar đã kích hoạt được cơ chế mở cửa buồng lái, cho phép hành khách và phi hành đoàn khống chế được cơ phó.

Theo hồ sơ LinkedIn của anh, Machchhar đã làm việc cho hãng hàng không thương mại SpiceJet của Ấn Độ hơn một thập kỷ trước khi gia nhập Flydubai vào năm 2022. Anh đã tích lũy được gần 9.750 giờ bay trong sự nghiệp kéo dài khoảng 15 năm.

Sau khi tốt nghiệp trung học, anh theo học ngành kỹ thuật dệt may với mục đích tiếp nối công việc kinh doanh của gia đình trước khi theo học ngành quản lý tại Học viện Quản lý Welingkar ở Mumbai. Chính tại đó, trong một hội thảo hàng không, anh đã khám phá ra niềm đam mê lái máy bay khi khoảng 19 tuổi. Sau đó, Machchhar được đào tạo tại New Zealand trước khi gia nhập SpiceJet, nơi anh làm việc trong 11 năm.

Bạo lực trong buồng lái là điều hiếm gặp?

Đã có rất ít trường hợp bạo lực cố ý xảy ra trên các chuyến bay.

Loại “bạo lực trong buồng lái có thể khác nhau, nhưng thường thì chiến thuật đối phó là mở cửa để các thành viên phi hành đoàn khác có thể hỗ trợ”, Ahmad của StrategicAero Research nói với Al Jazeera.

“Thật đáng buồn, những sự kiện diễn ra trong thời gian thực này rất khó dự đoán và càng khó kiểm soát hơn. Sự việc của Flydubai ngày 30/9 đặc biệt ở chỗ có các thành viên tổ lái khác trong khoang để giúp hạ cánh máy bay”, ông nói, đề cập đến các thành viên phi hành đoàn được cho là đã bay với tư cách hành khách trước khi nhận nhiệm vụ trên chuyến bay với tư cách tổ bay.

“Thật đáng sợ khi nghĩ đến hậu quả sẽ ra sao nếu không có những phi công bổ sung đó để xử lý tình huống và lái máy bay”, Ahmad nói thêm.

Một số vụ bạo lực trong buồng lái:

- Chuyến bay 350 của hãng Japan Airlines năm 1982: Cơ trưởng Seiji Katagiri cố tình đẩy máy bay bổ nhào và kích hoạt hệ thống đảo chiều lực đẩy khi tiếp cận Tokyo. Cơ phó đã chống lại các thao tác điều khiển của ông trong khi kỹ sư hàng không khống chế cơ trưởng. Máy bay rơi trước khi đến Haneda, khiến 24 trong số 174 người trên máy bay thiệt mạng. Katagiri sau đó được tuyên bố vô tội vì lý do mất trí.

- Chuyến bay 1771 của Pacific Southwest Airlines, năm 1987: Một cựu nhân viên bất mãn, đi trên máy bay với tư cách hành khách, đã bắn người giám sát cũ của mình và các thành viên phi hành đoàn. Máy bay sau đó chúc đầu lao xuống đất. Tất cả 43 người trên máy bay đều thiệt mạng.

- Chuyến bay 705 của FedEx, năm 1994: Nhân viên FedEx ngoài giờ làm việc, Auburn Calloway, ngồi ở ghế phụ trong buồng lái, đã tấn công phi hành đoàn ba người bằng búa và các vũ khí khác nhằm chiếm đoạt máy bay. Phi hành đoàn đã chống trả và hạ cánh an toàn tại Memphis.

- Chuyến bay Germanwings 9525, 2015: Cơ phó Andreas Lubitz đã khóa cửa buồng lái, nhốt cơ trưởng ở bên ngoài và cố tình lái chiếc A320 lao xuống dãy núi Alps của Pháp, khiến toàn bộ 150 người trên máy bay thiệt mạng. Cơ quan Điều tra tai nạn hàng không Pháp (BEA) kết luận rằng hệ thống chứng nhận y tế đã không ngăn cản được một phi công mắc chứng rối loạn tâm thần nghiêm trọng thực hành nghề lái máy bay của mình.

Xem thêm:

>> Sự hoảng loạn trong máy bay Flydubai suýt rơi do hành vi bất thường của cơ phó

>> Hành khách Israel chiến đấu với cơ phó để ngăn hành vi lao máy bay Flydubai xuống đất