Họa sĩ Phạm Bình Chương và những tác phẩm hội họa in đậm ký ức về phố Hà Nội cuốn hút công chúng yêu mỹ thuật tại buổi Art Talk “Hà Nội trong tranh Phạm Bình Chương”. Sự kiện do Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam tổ chức trong khuôn khổ chuỗi chương trình “Những nẻo đường nghệ thuật”.

Ký ức Hà Nội trong tranh Phạm Bình Chương

Không phải tự nhiên mà Phạm Bình Chương được công chúng yêu hội họa gọi là “người miệt mài kể chuyện phố”. Những góc phố tĩnh lặng. Những cầu thang cũ kỹ. Những bức tường in dấu thời gian. Những vạt nắng của mùa. Những đồ vật đặc trưng của Hà Nội cũ như chiếc xe đạp, chiếc cột điện, chiếc xích lô, cái ấm đun nước, những vỏ bưởi... Những con người Hà Nội. Những khoảng lặng. Những hình ảnh dần trở thành ký ức, dần thay đổi theo thời gian. Phố Hà Nội cứ thế, chân thật và lặng lẽ đi vào hành trình sáng tác miệt mài của họa sĩ Phạm Bình Chương.

Họa sĩ Phạm Bình Chương kể rằng anh bắt đầu đưa Hà Nội thành đề tài xuyên suốt trong sáng tác bắt đầu từ triển lãm Hà Nội Thủ đô năm 1999. Góc phố Hàng Đường chính là lựa chọn để thử sức của anh. Tác phẩm hoàn thành sau khoảng hai tuần, với 12 giờ làm việc mỗi ngày.

TS. Nguyễn Anh Minh: "Nhìn thoáng qua, tôi nghĩ là ảnh"

Nhắc về Hà Nội trong tranh Phạm Bình Chương, TS. Nguyễn Anh Minh, Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam khẳng định các tác phẩm của Phạm Bình Chương về Hà Nội mang lại rất nhiều cảm xúc. “Lần đầu tiên nhìn thấy tác phẩm của anh Chương trong bộ sưu tập, tôi rất ngạc nhiên. Lúc đầu, mới nhìn thoáng qua, tôi nghĩ là ảnh, nhưng hóa ra lại là tranh. Chân dung trong hội họa của họa sĩ Phạm Bình Chương rất đặc biệt. Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam chúng tôi đã có bộ sưu tập của anh. Tuy chưa nhiều nhưng cũng có những dấu ấn của Phạm Bình Chương”.

Theo TS. Nguyễn Anh Minh, họa sĩ Phạm Bình Chương bắt đầu hành trình sáng tác bằng phong cách trừu tượng trước khi định vị phong cách mỹ thuật hiện thực như hiện nay. TS. Nguyễn Anh Minh nhấn mạnh: “Có lẽ là hiện thực mới phô diễn hết những nét bí ẩn của Hà Nội. Như các họa sĩ đều biết, kỹ thuật vẽ hiện thực rất khó. Phải điêu luyện mới vẽ hiện thực, chắc tay mới vẽ hiện thực. Nhưng hiện thực của Hà Nội lại khó hơn nữa. Hà Nội qua những tác phẩm của anh Chương rất sống động, đặc biệt là ánh nắng cũng như những phố cổ rêu phong... Và có lẽ chính là anh chọn hiện thực nên mới phô diễn hết được những cái nét đẹp trầm ẩn của Hà Nội xưa cũng như bây giờ chúng ta vẫn nhìn thấy ở đâu đó”.

Hà Nội trong tranh Phạm Bình Chương đến từ tình yêu bền bỉ, sự gắn bó lâu dài và sự quan sát tỉ mỉ, tinh tế. Người họa sĩ hiểu đến từng chi tiết về Hà Nội. Với anh, Hà Nội có những thứ mà không mấy nơi có. Ví dụ như mảng tường... Anh cho rằng, tường cũng mang đậm dấu ấn Hà Nội. Chất tường ở Hà Nội rất đẹp do độ ẩm qua thời gian, do nắng, mưa, chất vôi. Cả những mảng bong tróc cũng trở nên đầy mỹ cảm trong con mắt người họa sĩ.

Hà Nội trong tranh của anh còn là nắng. Anh nhắc đến nắng với cảm xúc đặc biệt. Anh tự hào là người vẽ nhiều nên rất hiểu thời tiết Hà Nội: “Hà Nội có 4 mùa nắng khác nhau. Tôi có thể phân tích nắng tháng 5, nắng qua mùa xuân sang mùa hạ, rất trong và màu hơi nhàn nhạt trắng trắng. Nắng tháng 6, tháng 7 vàng óng, nhưng là vàng gắt, cho nên là vẽ mùa hè rất khó bởi vì mảng tối sẽ tối om, sự tương phản quá mạnh. Còn nắng mùa thu là nắng vàng đẹp, hiện rõ lên cả mảng tối và mảng sáng. Còn nắng mùa đông thì lạnh lạnh, hơi trắng trắng nhưng không trắng như cái nắng tháng 5, mà đục hơn một chút, và độ sắc lạnh trong bóng tối và bên ngoài tương đối bằng nhau”.

Từ sự quan sát tỉ mỉ, Phạm Bình Chương nhận ra Hà Nội với nhiều góc độ khác nhau. Một Hà Nội có thể tĩnh lặng như tờ. Đó là lúc ban trưa hay sáng sớm. Nhưng cũng có một Hà Nội rất sôi động. Anh cho rằng có nhiều thời điểm, nhiều hoàn cảnh để vẽ Hà Nội, nhưng anh chọn sự tĩnh lặng bởi đó là cảm xúc Hà Nội nhất. Sự tĩnh lặng ấy không chỉ là nét riêng của Hà Nội mà phải chăng đã trở thành chất Hà Nội ngấm vào tâm hồn người họa sĩ.

Hà Nội không nằm trong một khuôn khổ nhất định mà còn là tổng hòa của bao trải nghiệm mà anh đã đi qua trong cuộc sống hàng ngày. Nghệ thuật, trong suy nghĩ của anh, “hóa ra là không có một công thức gì cả, quan trọng mình có thích vẽ hay không”. Để rồi khi ký ức ùa về, trực giác mách bảo, anh sẵn sàng đón nhận, chuyển tải mạch cảm xúc vào trong tranh một cách chân thật nhất. Qua 4 triển lãm mang tên “Xuống phố”, người họa sĩ tài hoa với tình yêu sâu sắc về Hà Nội đã được vinh danh ở hạng mục Tác phẩm của Giải thưởng Bùi Xuân Phái-Vì tình yêu Hà Nội lần thứ 18, năm 2025. Không dừng lại ở đó, anh vẫn tiếp tục giới thiệu tới công chúng những sáng tác mới về Hà Nội tại buổi gặp gỡ và giao lưu.

Phạm Bình Chương đến với sáng tác bằng sự trong sáng, không toan tính. Để rồi Hà Nội đã trở thành một dấu ấn gắn với tên tuổi và ngôn ngữ nghệ thuật của Phạm Bình Chương. Anh ghi lại hiện thực một cách tình cờ, nhưng sự tình cờ đầy chất Hà Nội, đầy tình yêu Hà Nội ấy còn có thể lưu giữ ký ức của con người Hà Nội, trở thành một phần của ký ức Hà Nội cho những năm tháng sau này.

* Một số hình ảnh tại sự kiện: