Không phải những công nghệ xa lạ mà là giống cây mới, kỹ thuật mới, một chiếc điện thoại thông minh, một mã QR hay một cách bán hàng mới. Tất cả hướng đến một mục tiêu rất cụ thể: làm ra sản phẩm tốt hơn, nâng giá trị nông sản và mở rộng thị trường cho người sản xuất.

Bài 2 của loạt phóng sự “Nghị quyết 57: đưa công nghệ về vùng cao Sơn La” là câu chuyện chân thực từ những “nhà nông thời 5.0” trên rẻo cao biên giới.

Ghép giống cây, thay cách làm, thu tiền tỷ

Sau 5 năm trời, kể từ ngày quyết định đổi giống, ghép cây, thay cách làm... vườn cam của gia đình ông Đinh Văn Vân, xã Phiêng Khoài, Sơn La đã cho thu tiền tỷ.

Trên cành, những trái cam navel (hay còn gọi là cam rốn lồi), ít hạt, ngọt thanh, mọng nước... đang chờ thu hái. Dưới gốc, là “nhà máy sản xuất phân bón mini" được ông Vân tạo từ lớp cỏ tự nhiên tươi tốt và hệ thống tưới tự động đang vận hành, đưa nước và dinh dưỡng đến từng cây.

Ông Vân nhớ lại: Xưa trồng mận, thấy mận bão hòa thì tôi chuyển sang trồng bưởi. Cây bưởi lại thất bại, thì tôi khắc phục, sửa sai bằng cách ghép cải tạo với cây cam, mà may mắn lại thành công. 5 năm trước, tôi về Mộc Châu, gặp người đầu tiên nhân ghép ra giống cam ly, ăn thử thấy rất ngon nên tôi mua giống về ghép thử... – Ông Đinh Văn Vân kể lại.

Những ngày đầu, cũng lo giống mới, người nông dân này chỉ ghép cải tạo thử khoảng chục cây. Rồi dần dần, cây cho quả, thấy sản phẩm hợp đất, sản lượng, chất lượng cao, nên ông quyết định nhân rộng mô hình trên toàn bộ 2 ha của gia đình, tất cả là 800 cây cam.

“Mọi năm chưa được thu nhiều, khoảng 30-40 tấn thôi, nhưng càng ngày cây càng to lên, quả cũng được nhiều hơn, năm nay dự tính khoảng 50 - 55 tấn... chắc cho doanh thu khoảng 2,5 tỷ đồng” – ông Vân nói.

2,5 tỷ đồng, trừ chi phí cũng thu lãi khoảng 2 tỷ đồng, là trái ngọt của gia đình ông Đinh Văn Vân sau nhiều năm bền bỉ, kiên trì với từng gốc cam. Đặc biệt là từ khi ông quyết tâm thay đổi quy trình sản xuất và từng bước làm chủ kỹ thuật.

“Tôi cũng đi tìm hiểu và học hỏi nhiều nơi, biết cây cam này đòi hỏi khắt khe, hệ thống tưới tiêu phải tốt thì độ PH trong đất mới ổn định... nên tôi đầu tư hệ thống tưới tự động gần 400 triệu đồng. Rồi áp dụng chăm sóc hữu cơ, không chỉ bền cây, chất lượng quả cũng rất ổn, trên cùng một cây sản phẩm ngọt như nhau, chứ không bị quả chua quả ngọt, năng suất hằng năm đều” – ông Vân cho hay.

Khi khoa học, công nghệ thay thế “ông trời”

Trong khi vườn cam của ông Vân đang chờ mùa thu hái, những quả hồng da tre của bà Đinh Thị Nga, nhà vườn Sơn Nga ở xã Phiêng Khoài đã đến tay khách hàng.

Phía sau những trái hồng vuông vắn, to đều, ngọt thơm, được giá, là bàn tay cần cù, sáng tạo và bài toán khoa học, công nghệ được áp dụng bài bản trong sản xuất... Bức tranh nông nghiệp thông minh, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao càng được khắc hoạ rõ nét từ câu chuyện ấy.

“So với ngày xưa làm thủ công là trông tất vào ông trời hoặc tưới tay, thì tưới tự động này rất hiệu quả; giúp giảm nhân công và điều tiết được lượng nước, nhất là khi khô hạn, gặp thời tiết bất lợi, đảm bảo mùa màng, giảm rủi ro” – bà Nga nói.

Chủ nhà vườn Sơn Nga cho biết, không chỉ hệ thống tưới, phân bón hữu cơ và kỹ thuật bao trái cũng được áp dụng: Tôi bao trái toàn bộ quả của vườn để tránh các tác động xấu của thời tiết như mưa đá, hay ruộng bên họ có phun làm bay hơi thuốc hóa học sang…

"Quả của nhà vườn đã được bao bọc bởi lớp xốp cách nhiệt, lớp ni lông, hoàn toàn vô hại trước các tác động bên ngoài; tránh được cả các loại côn trùng phá hoại mùa màng, giúp sản phẩm quả đảm bảo chất lượng cho đến khi tới tay khách hàng", bà Nga chia sẻ thêm.

Và mỗi sản phẩm của bà Nga khi rời khỏi vườn đều có tem truy xuất: "Tôi làm tem không phải để quảng cáo, mà để gắn trách nhiệm với người tiêu dùng. Vì trên tem sản phẩm chỉ cần quét mã là sẽ hiển thị tên tuổi, địa chỉ, số điện thoại. Nên có phản hồi gì, tích cực hay tiêu cực, họ trực tiếp phản hồi với mình. Có cả trang Fanpage Nhà vườn Sơn Nga được kết nối rộng khắp, nhiều đơn đặt như quà biếu, khách sỉ mọi người vào Fanpage nhà vườn đặt rất nhiều".

Từ chỗ phụ thuộc nhiều vào thương lái, nhà vườn có thêm một cách tiếp cận khách hàng: xây dựng thương hiệu, đưa sản phẩm lên mạng và chủ động nhận đơn hàng.

Từ vườn cây đến phiên livestream mộc mạc

Không phòng thu, không thiết bị cầu kỳ, những phiên livestream của chị Trần Thị Liên - Phó Giám đốc HTX Ánh Dương, xã Lóng Phiêng được thực hiện ngay giữa vườn.

“Tôi thường quay video từ quá trình chăm sóc đến thu hái, đóng gói sản phẩm rồi gửi hàng. Cũng chủ động học cách xây dựng video quảng cáo trên Facebook, khi đăng tải được rất nhiều bạn hàng và mọi người chia sẻ, nhờ vậy mà dần tạo được lòng tin của người tiêu dùng” – chị Liên nói.

Với chị Liên, ban đầu, đứng trước máy quay không phải là việc dễ dàng: Lúc đầu mình cũng rất là ngại, ngại đứng trước máy quay, cũng không biết phải nói gì. Sau nhiều lần thấy nhiều người khác cũng làm, cả những người nhỏ tuổi hay nhiều tuổi hơn mình vẫn làm được, nên mình cũng cố gắng quyết tâm hơn. Vì mong muốn của mình là đưa sản phẩm của địa phương đến nhiều thị trường hơn và khẳng định nó, nên cứ quyết tâm làm… Thực sự đến bây giờ chưa được hoàn hảo đâu, nhưng mình cũng thấy ổn hơn những ngày đầu, tự tin hơn.

Và sau những lần mạnh dạn thử sức, hiệu quả bắt đầu rõ hơn: Mình thấy hiệu quả nhất là mình quảng bá được sản phẩm, có nhiều khách hàng hơn, thuận lợi cho việc mua bán hơn. Như ngày trước mình phải đi tìm khách hàng rất vất vả, bây giờ mình có thương hiệu rồi thì nhiều sản phẩm của hợp tác xã cũng như của địa phương được khách hàng tự tìm đến mua. Có lẽ đây là thành công lớn nhất khi áp dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số vào sản xuất, kinh doanh của HTX mình.

Chiều xuống trên những vườn cây trái, người nông dân vẫn tiếp tục những công việc quen thuộc: chăm cây, hái quả, đóng hàng, chốt đơn, … Nhưng phía sau những công việc tưởng như rất đỗi bình thường ấy là một cách nghĩ mới.

Từ việc giữ lớp cỏ tự nhiên làm “nhà máy sản xuất phân bón mini”, đầu tư hệ thống tưới để giảm phụ thuộc vào thời tiết; đến bao trái, truy xuất nguồn gốc, xây dựng thương hiệu và livestream bán hàng. Đó là những cách mà người nông dân vùng cao Sơn La đang tự đưa khoa học công nghệ và chuyển đổi số vào sản xuất.

Và khi công nghệ tạo ra sản phẩm tốt hơn, giảm rủi ro, mở rộng thị trường, tăng thu nhập, thì Nghị quyết 57 đã bắt đầu có một thước đo rất cụ thể: giá trị được tạo ra trong chính cuộc sống của người dân.

Từ cán bộ cơ sở đến người nông dân, công nghệ đang từng bước đi vào công việc và sản xuất ở Sơn La. Nhưng để những cách làm như ở Chiềng Sung, Phiêng Khoài hay Lóng Phiêng có thể nhân rộng, vẫn còn những “nút thắt” cần tháo gỡ.

Đó là thiếu cán bộ chuyên trách về công nghệ thông tin, chuyển đổi số; là những cán bộ cơ sở phải mang “2 vai” trách nhiệm; là trang thiết bị chưa đồng bộ và những vùng còn “lõm” sóng.

Để Nghị quyết 57 đi từ những mô hình riêng lẻ đến một nền tảng phát triển rộng hơn, Sơn La cần làm gì? Câu chuyện ấy sẽ được đề cập trong bài cuối của loạt phóng sự.