Festival lan tỏa văn hóa Hà Nội

Festival Thăng Long - Hà Nội 2026 với chủ đề “Dòng chảy Di sản - Heritage Flow” diễn ra trong những không gian giàu giá trị văn hóa, lịch sử của Thủ đô, kết nối các loại hình nghệ thuật truyền thống với cách thể hiện đương đại với tinh thần bảo tồn giá trị truyền thống mà phát huy sáng tạo. Sự tham gia của nghệ sĩ, nghệ nhân đến từ nhiều địa phương cùng các nghệ sĩ quốc tế tạo nên không gian giao lưu văn hóa đa dạng, đa chiều mà trong đó di sản và văn hóa dân gian, các giá trị truyền thống không chỉ được giới thiệu mà còn được tiếp cận bằng những phương thức mới, phù hợp xu thế thời đại.

Trong khi đó, Hanoi Jazztival 2026 mở ra một lớp khác của đời sống văn hóa nghệ thuật Thủ đô. Từ các chương trình biểu diễn đến triển lãm, workshop và hoạt động trải nghiệm, jazz, một loại hình âm nhạc mang tính quốc tế nhưng khi đến Việt Nam cũng không thiếu yếu tố văn hóa bản địa. Sự hiện diện của nghệ sĩ quốc tế cùng nghệ sĩ Việt Nam với những bản jazz mang âm hưởng dân ca ba miền cũng tạo nên những cuộc đối thoại nghệ thuật mới mẻ, qua đó mở rộng thêm không gian giao lưu văn hóa của Hà Nội, thành viên Mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO.

Theo TS Nguyễn Thu Hà (Viện Văn hóa Nghệ thuật Thể thao và Du lịch Việt Nam), một màn trình diễn chỉ tạo hiệu ứng trong đêm diễn chưa đủ để hình thành thị trường. Sản phẩm cần có khả năng được hoàn thiện, định giá, tái tổ chức và tiếp tục bán sau festival. Bà Hà lấy ví dụ từ sự kiện “Thanh âm Gốm” trong khuôn khổ Festival Thăng Long - Hà Nội 2026 tại Bát Tràng: “giá trị dài hạn nằm ở khả năng chương trình được phát triển thành một sản phẩm biểu diễn định kỳ tại Bát Tràng, kết nối với tham quan xưởng, trải nghiệm làm gốm, ẩm thực, mua sắm và lưu trú. Nếu chỉ xuất hiện trong hai đêm, hiệu ứng văn hóa có thể rõ nhưng vòng đời kinh tế vẫn ngắn”.

Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam đặt yêu cầu phát huy giá trị văn hóa, xây dựng môi trường văn hóa và phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, qua đó tạo thêm nguồn lực cho phát triển đất nước. Với Hà Nội, việc tổ chức những festival có khả năng thu hút công chúng và khách quốc tế là một trong những cách cụ thể để đưa định hướng này vào đời sống.

Nối dài hiệu quả festival, hình thành hệ sinh thái văn hóa Thủ đô

Để một festival trở thành thương hiệu, sức hút của vài đêm diễn là chưa đủ. Điều quan trọng hơn là phải hình thành hệ sinh thái văn hóa, nghệ thuật được hình thành phía sau festival và duy trì hệ giá trị hiệu quả.

NSƯT Quyền Văn Minh, Đại sứ Liên hoan nhạc Jazz quốc tế Hà Nội năm 2026 cho rằng, Hà Nội với vị thế là trung tâm văn hóa của cả nước, nơi hội tụ hơn 1.000 năm văn hiến và lực lượng sáng tạo dồi dào, có nhiều tiềm năng và cơ hội để trở thành điểm đến nghệ thuật quốc tế, trong đó có jazz. Tuy nhiên, để chuyển hóa tiềm năng văn hóa thành động lực kinh tế, việc xây dựng một hệ sinh thái jazz đồng bộ và bền vững là yêu cầu cấp thiết.

Một festival muốn duy trì sức sống cần có nghệ sĩ, công chúng, không gian biểu diễn, hoạt động đào tạo, sáng tác, truyền thông, doanh nghiệp đồng hành và mạng lưới hợp tác quốc tế. Khi những yếu tố này được kết nối sẽ tạo thành hệ sinh thái văn hóa, mà ở trong đó các festival trở thành điểm hội tụ, thay vì một sự kiện đơn lẻ trong đời sống văn hóa nghệ thuật.

Trên thực tế, những thiết chế văn hóa chuyên biệt thường đòi hỏi khán giả phải chủ động lựa chọn. Muốn xem một vở diễn, họ phải biết lịch, mua vé và bước vào nhà hát. Muốn tìm hiểu một dòng tranh hay loại hình âm nhạc, họ phải biết nơi trưng bày hoặc biểu diễn. Đây là những bước không dễ xảy ra với người chưa có sẵn mối quan tâm.

Festival chính là điểm hội tụ đặt nhiều loại hình trong cùng một không gian mở. Người đến nghe nhạc có thể tình cờ dừng lại trước một màn múa rối. Người đi cùng bạn bè để chụp ảnh có thể bị cuốn vào tiếng trống hát bội. Một tiết mục chỉ kéo dài vài phút vẫn có khả năng mở ra một mối quan tâm lâu dài.

Cách tiếp cận này có thể được mở rộng sang những lĩnh vực mà Hà Nội có lợi thế như thiết kế, điện ảnh, thời trang, mỹ thuật, nghệ thuật biểu diễn và các ngành công nghiệp sáng tạo. Hà Nội đã được UNESCO ghi danh vào Mạng lưới các thành phố sáng tạo ở lĩnh vực thiết kế từ năm 2019. Đây là nền tảng để thành phố tiếp tục xây dựng những sản phẩm văn hóa có khả năng kết nối sáng tạo với đời sống xã hội và phát triển kinh tế.

Để điểm hội tụ festival trở thành thương hiệu của Hà Nội

Nhìn từ Festival Thăng Long - Hà Nội 2026 và Hanoi Jazztival 2026, hai sự kiện có nội dung và ngôn ngữ nghệ thuật khác nhau nhưng cùng cho thấy một hướng đi: Hà Nội đang từng bước xây dựng những sự kiện văn hóa có bản sắc, kết nối nghệ thuật với công chúng, du lịch và giao lưu quốc tế. Nếu các festival được tổ chức định kỳ, duy trì chất lượng nghệ thuật, có nhận diện riêng và hình thành cộng đồng công chúng, festival có thể trở thành một sản phẩm văn hóa đặc trưng, mang thương hiệu của thành phố.

Theo TS Nguyễn Thu Hà, cần xác định điểm hội tụ nào có thể tiếp tục, chương trình nào đủ điều kiện tổ chức định kỳ và sản phẩm văn hóa nào có khả năng bước vào thị trường. Nếu nghệ nhân chỉ xuất hiện để minh họa, nghệ sĩ nhận thù lao theo từng đêm diễn còn doanh nghiệp dừng ở việc treo logo tài trợ, thì sự hợp tác vẫn chưa đi đến chiều sâu. Cùng với đó, cần xây dựng cơ chế chia sẻ lợi ích minh bạch, bảo đảm quyền tác giả và tạo nguồn thu tương xứng cho người trực tiếp làm ra sản phẩm văn hóa. Công chúng cũng phải được nhìn nhận như một thành phần của hệ sinh thái, bởi nhu cầu mua vé, sử dụng dịch vụ và chi trả cho sáng tạo sẽ quyết định khả năng tồn tại của thị trường.

Vấn đề quan trọng là sau mỗi festival, những giá trị nào được giữ lại, những mối liên kết nào được tiếp tục và sản phẩm văn hóa nào có thể bước vào đời sống thường xuyên. Một bên khai thác chiều sâu di sản, một bên mở rộng cánh cửa giao lưu nghệ thuật quốc tế. Điểm chung của hai sự kiện là cùng tạo ra những không gian để văn hóa hiện diện mạnh mẽ hơn trong đời sống đô thị, đồng thời mở rộng cơ hội kết nối Hà Nội với công chúng và cộng đồng sáng tạo quốc tế. Từ những sự kiện chỉ diễn ra trong vài ngày, mục tiêu lớn hơn là hình thành một đời sống văn hóa sôi động quanh năm, nơi di sản được tiếp nối bằng sáng tạo, nghệ thuật quốc tế tìm thấy không gian giao lưu và du khách có thêm lý do để lựa chọn Hà Nội.