Một tiếng chuông điện thoại bất ngờ, một giọng nói quen thuộc ở đầu dây bên kia và lời cầu cứu trong tình huống khẩn cấp, tất cả có thể khiến một người lập tức chuyển tiền. Nhưng trong thời đại trí tuệ nhân tạo (AI), giọng nói đó chưa chắc thuộc về người đang được nhắc đến. Công nghệ sao chép giọng nói, hình ảnh và khả năng tổng hợp dữ liệu đang giúp các đối tượng lừa đảo tạo ra những kịch bản ngày càng giống thật, mở rộng quy mô tấn công từ từng cá nhân, hộ gia đình đến doanh nghiệp.

Điện thoại reo. Một số lạ hiện lên màn hình. Ở đầu dây bên kia là giọng nói run rẩy của người cháu, nói rằng vừa gặp tai nạn và cần tiền gấp. Nhưng người gọi không phải là cháu của bạn. Đó có thể là giọng nói được tạo bằng AI từ chỉ vài giây ghi âm công khai trên mạng.

Giám đốc Cơ quan Bảo vệ Người tiêu dùng Mỹ Theresa Murray cảnh báo, AI hiện cho phép tạo ra những cuộc trò chuyện hai chiều theo thời gian thực mà người tham gia ở đầu dây bên kia có thể không phải là người thật: “AI cho phép những kẻ xấu thực hiện nhiều vụ lừa đảo hơn, tinh vi hơn, thuyết phục hơn và vượt qua được một số rào cản phòng vệ. Các hình thức lừa đảo ứng dụng AI hiện nay vô cùng đa dạng. Một trong số đó là các thủ đoạn dùng âm thanh và hình ảnh giả mạo (deepfake) - công nghệ cho phép máy tính hoặc phần mềm bắt chước giọng nói của bất kỳ ai chỉ dựa trên vài giây ghi âm ngắn ngủi và công nghệ này ngày càng lan rộng sang cả lĩnh vực ảnh chụp lẫn video”.

Quy mô thiệt hại cho thấy đây không còn là rủi ro cá biệt. Báo cáo năm 2025 của Trung tâm Khiếu nại Tội phạm Internet thuộc FBI ghi nhận hơn 22.000 vụ việc liên quan đến AI, với thiệt hại khoảng 893 triệu USD. Trong đó, gian lận đầu tư chiếm 632 triệu USD, người trên 60 tuổi chịu thiệt hại khoảng 352 triệu USD. Các số liệu này chỉ phản ánh những trường hợp được báo cáo và xác định rõ có yếu tố AI.

Điểm đáng chú ý là AI không nhất thiết tạo ra những kiểu lừa đảo hoàn toàn mới, mà làm thay đổi tốc độ, chi phí và mức độ thuyết phục của các thủ đoạn cũ. Một email từng dễ nhận biết qua lỗi chính tả nay có thể được viết trôi chảy, cá nhân hóa trên quy mô lớn. Một giọng nói giả có thể tạo cảm giác khẩn cấp, khiến nạn nhân ra quyết định trước khi kịp kiểm chứng.

Vì vậy, nguyên tắc phòng vệ quan trọng là không quyết định ngay trong cuộc gọi. Khi nhận được yêu cầu chuyển tiền bất thường, nên ngắt liên lạc và gọi lại bằng số điện thoại đã biết. Các gia đình có thể thống nhất một mật mã cho tình huống khẩn cấp; với những khoản tiền lớn, nên có thêm một người kiểm tra trước khi giao dịch. Xác thực hai yếu tố và thông báo giao dịch ngân hàng cũng giúp tăng thêm lớp bảo vệ.

Nhưng câu chuyện không chỉ dừng ở mỗi người dùng. Khi thanh toán ngày càng nhanh, tội phạm cũng có thể hoạt động xuyên biên giới với tốc độ tương tự. Giám đốc điều hành Văn phòng Liên Hợp Quốc về Ma túy và Tội phạm (UNODC) Monica Juma cho rằng công nghệ đang giúp các mạng lưới tội phạm tiếp cận và nhắm mục tiêu tới hàng triệu người gần như tức thời. Điều này đặt ra yêu cầu tăng cường hợp tác quốc tế, trong đó có việc thúc đẩy Công ước Liên Hợp Quốc về tội phạm mạng sớm có hiệu lực.

“Thực tế, công nghệ không bỏ lại ai phía sau. Chính những điểm yếu của công nghệ là điều chúng ta cần tập trung chú ý hơn. Ngay cả những quốc gia được coi là rất tiên tiến về công nghệ cũng có thể dễ bị tổn thương như những quốc gia còn nhiều hạn chế. Vì vậy, điều quan trọng là phải có sự kết nối giữa những quốc gia đi đầu về công nghệ và những quốc gia đang đối mặt với những điểm yếu, rủi ro”, bà Monica Juma cho hay.

Từ một cuộc gọi giả giọng đến những mạng lưới lừa đảo xuyên biên giới, AI đang làm thay đổi phương thức hoạt động của tội phạm. Trong khi công nghệ tiếp tục phát triển, khả năng kiểm chứng thông tin và phối hợp giữa người dùng, các tổ chức tài chính, doanh nghiệp công nghệ và cơ quan thực thi pháp luật trở thành một phần quan trọng của cuộc chiến chống lừa đảo.

Thượng đỉnh Mỹ - Trung trước “lằn ranh đỏ” trong cuộc đua AI

VOV.VN - Cuộc gặp giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình diễn ra khi Mỹ và Trung Quốc cạnh tranh quyết liệt về AI, lĩnh vực mà cả hai đều khó chấp nhận các giới hạn đáng kể từ đối phương.