Sự phân giải của các trọng tài thương mại quốc tế ngày càng trở nên quan trọng khi thực tế nảy sinh nhiều trường hợp tranh chấp phát sinh trong giao dịch thương mại giữa các nước. Tại khu vực Đông Nam Á, dù tranh chấp không nhiều, nhưng để xây dựng thành công Cộng đồng kinh tế ASEAN với thị trường chung, thì cũng cần thúc đẩy Luật Trọng tài thương mại quốc tế trong khu vực.

Đó là lý do mà Đại hội lần thứ 10 Đại Hội đồng Luật ASEAN đang diễn ra tại Hà nội chú trọng vấn đề trọng tài thương mại quốc tế và ý tưởng của Việt Nam thành lập một trung tâm trọng tài thương mại riêng của ASEAN nhận được khá nhiều sự ủng hộ.

Trọng tài thương mại được xem là một phương thức hiệu quả trong việc giải quyết các tranh chấp giữa các bên tham gia hoạt động thương mại. Theo Công ước quốc tế về Luật Trọng tài, các quyết định của trọng tài thương mại có tính pháp lý tương đương của toà án, có tính ràng buộc chặt chẽ. Nhưng so với phán quyết của Toà án, quyết định của trọng tài thương mại mềm dẻo hơn, nhanh chóng hơn và được coi là kết quả cuối cùng nên không có trường hợp kháng cáo. Các thủ tục phân xử trọng tài cũng không được công bố công khai, giúp quá trình phân xử nhanh chóng.

Do đó, tìm đến trọng tài thương mại, các bên liên quan sẽ tiết kiệm được nhiều thời gian, tiền bạc và không làm căng thẳng quan hệ. Giáo sư Polus Lotulung, Phó Chánh án toà án tối cao Indonesia nói: “Điểm nổi bật của trọng tài thương mại là giúp giải quyết tranh chấp thương mại mà không làm căng thẳng quan hệ giữa các bên. Khác với phán quyết của Toà án là một bên thắng- một bên thua thì phán quyết của trọng tài thương mại được xem là “đôi bên cùng thắng”. Đặc điểm này vô cùng quan trọng với các nước ASEAN, khi chúng ta đều mong muốn có thương mại công bằng và hoà bình trong nội khối.”

Nhận thức được tầm quan trọng của trọng tài thương mại, nhiều nước ASEAN đã thông qua Công ước Trọng tài thương mại quốc tế và có Luật Quốc gia về trọng tài thương mại, coi đó là phương pháp hữu hiệu để tìm đến khi xảy ra tranh chấp. Được biết, trong kỳ họp tới, Quốc hội Việt Nam sẽ xem xét Luật Trọng tài thương mại của Việt Nam và có thể thông qua Luật này vào tháng 5/2010. Sự phát triển mạnh mẽ về kinh tế của ASEAN thời gian vừa qua cùng mục đích mà ASEAN hướng tới là thành lập một Cộng đồng kinh tế với thị trường chung càng khiến yêu cầu thúc đẩy Luật Trọng tài thương mại quốc tế trở nên cần thiết.

Tại Đại hội lần thứ 10 Đại hội đồng Hiệp hội luật ASEAN đang diễn ra tại Hà Nội, nước chủ nhà Việt Nam đưa ra đề xuất thành lập một trung tâm trọng tài thương mại chung của khu vực. Ông Phạm Quốc Anh, Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam, Trưởng Ban tổ chức Đại hội cho biết: “Ý định của chúng tôi trong nhiệm kỳ làm Chủ tịch Hiệp hội ASEAN 2009-2011 là thúc đẩy trọng tài thương mại lên tầm cao hơn, có sự hợp tác giữa các nước, đẩy mạnh việc áp dụng trọng tài, tổ chức các hội thảo tuyên truyền về luật trọng tài, hình thành 1 trung tâm trọng tài đặt tại 1 nước ASEAN để đào tạo các trọng tài viên cho các nước ASEAN.

Trong khu vực ASEAN, Singapore là nước đầu tàu áp dụng trọng tài quốc tế để giải quyết các tranh chấp thương mại. Vừa qua chúng tôi có sang Singapore và đề xuất ý tưởng này và được hưởng ứng rất nhiệt tình, Singapore cũng mong muốn mở rộng hợp tác trong lĩnh vực này.”

Dù lần đầu tiên được nêu ra và chưa có một kế hoạch rõ ràng cụ thể, ý tưởng của Việt Nam đã nhận được sự hưởng ứng khá tích cực. Luật sư Lee Mieng Chang thuộc đoàn Singapore tham dự Đại hội nói: “Trọng tài thương mại quốc tế rất quan trọng vì giúp đưa ra giải pháp công bằng, cân bằng cho các tranh chấp thương mại. Đồng thời, phán quyết của trọng tài thương mại được đưa ra khá nhanh chóng. Do đó, tôi thấy cần thiết các nước phải có các trung tâm trọng tài thương mại riêng cũng như nên thiết lập một trung tâm trọng tài thương mại của khu vực ASEAN, nơi được đánh giá là phát triển rất năng động. Trung tâm đó sẽ giúp giải quyết những tranh chấp, mâu thuẫn nảy sinh trong giao dịch thương mại giữa các nước ASEAN một cách dễ dàng, nhanh chóng, công bằng và hiệu lực rõ ràng”./.