Theo hãng tư vấn Deloitte (Anh), doanh thu toàn cầu từ phim ngắn dạng ứng dụng đạt 3,8 tỷ USD năm 2025 và dự kiến tăng lên 7,8 tỷ USD năm nay. Tại Trung Quốc, Channel News Asia cho biết, 95% trong 128.000 phim ngắn phát hành quý I được tạo bằng AI, trong khi Financial Times ghi nhận, 89/100 phim ngắn thịnh hành nhất trên Douyin đến tháng 5 là sản phẩm AI. Theo Sensor Tower, short drama đang nhanh chóng trở thành một hình thức giải trí phổ biến trên toàn cầu.

Tại Việt Nam, theo báo cáo “Digital 2026 Vietnam”, có khoảng 79 triệu người sử dụng mạng xã hội, tương đương hơn 77% dân số. TikTok hiện có khoảng 76,1 triệu người dùng từ 18 tuổi trở lên, tăng gần 10% so với năm trước. Cùng với TikTok, các định dạng video dọc dài khoảng 15-60 giây trên Facebook Reels và YouTube Shorts ngày càng trở nên quen thuộc, tạo ra một môi trường mà người dùng có thể liên tục chuyển từ nội dung này sang nội dung khác chỉ bằng một thao tác vuốt.

Từ vài chục giây đến vòng lặp xem không dứt

Sức hút của video ngắn không chỉ đến từ sự tiện lợi hay khả năng giải trí nhanh. Theo chuyên gia Vũ Ngọc Sơn, Trưởng ban Công nghệ, Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia, loại hình nội dung này còn khai thác một đặc điểm sinh học của con người: khi tiếp nhận thông tin và nhanh chóng biết được kết quả, não bộ có thể tạo ra cảm giác hài lòng, từ đó thúc đẩy người xem tiếp tục tìm đến những nội dung tương tự.

“Với những clip ngắn, nội dung diễn ra rất nhanh và chúng ta biết kết quả gần như ngay lập tức”, chuyên gia Vũ Ngọc Sơn nói.

Trong khi một nội dung dài có thể cần 5-10 phút, thậm chí 60 phút để đi đến kết quả cuối cùng, một video chỉ vài chục giây đã có thể hoàn tất một câu chuyện hoặc tình huống. Sự đáp ứng nhanh này tạo thuận lợi cho việc chuyển sang video tiếp theo, khiến quá trình xem có thể kéo dài mà người dùng không nhận ra tổng thời gian đã bỏ ra.

Ông Sơn cho hay, không chỉ nội dung, cách các nền tảng phân phối video cũng góp phần hình thành thói quen này. Các thuật toán có khả năng phân tích lượt thích, chia sẻ, thời gian xem, lượt bấm vào video và nhiều hành vi tương tác khác để xác định sở thích của từng người. Từ đó, hệ thống tiếp tục đề xuất những nội dung tương tự, thậm chí dự đoán trước nhu cầu mà người dùng có thể quan tâm.

“Thay vì phải chủ động tìm kiếm, người dùng chỉ cần mở ứng dụng là một dòng nội dung phù hợp đã liên tục xuất hiện trước mắt. Nếu một video nhận được nhiều lượt xem hoặc tương tác, những nội dung tương tự lại có cơ hội được phân phối rộng hơn đến những người có cùng sở thích, độ tuổi hoặc mối quan tâm”, ông Sơn phân tích.

Cơ chế này tạo thành một vòng lặp liên tục: người dùng xem video ngắn, thuật toán ghi nhận hành vi, nền tảng tiếp tục đề xuất nội dung phù hợp, rồi người dùng lại tiếp tục xem. Mỗi video có thể chỉ kéo dài vài chục giây nhưng tổng thời gian sử dụng lại có thể kéo dài hàng giờ.

Theo chuyên gia Vũ Ngọc Sơn, chính sự kết hợp giữa nội dung được rút gọn và thuật toán cá nhân hóa khiến người xem có thể rơi vào một “vòng lặp vô hạn”, trong đó việc kết thúc thời gian xem theo dự định ban đầu trở nên khó khăn hơn.

Sức hút của video ngắn cũng cho thấy thói quen tiếp nhận thông tin đã thay đổi rõ rệt cùng sự phát triển của mạng xã hội. Từ những bài viết dài trên các nền tảng như Yahoo 360, nội dung dần chuyển sang hình ảnh và video ngắn, giúp người dùng nhanh chóng chia sẻ trải nghiệm, cảm xúc hay thông tin chỉ trong vài chục giây.

Cùng với đó, người dùng ngày càng quen với cách tiếp nhận thông tin nhanh, trực quan và ít phải chờ đợi. Điều này đặc biệt đáng lưu ý với giới trẻ khi video ngắn ngày càng phổ biến trong đời sống số.

Khi khả năng tập trung bị thử thách

Việc dành quá nhiều thời gian cho video ngắn không chỉ liên quan đến thời lượng sử dụng mạng xã hội mà còn có thể tác động đến cách người trẻ tìm hiểu và xử lý thông tin. Khi đã quen với những nội dung có diễn biến nhanh, kết quả rõ ràng và được cung cấp liên tục, người xem có thể giảm hứng thú với những nội dung dài, phức tạp hoặc đòi hỏi nhiều thời gian suy nghĩ.

Chuyên gia Vũ Ngọc Sơn cho rằng, nội dung ngắn có thể ảnh hưởng đến năng lực tìm hiểu và tư duy khi người dùng dần quen với việc được đáp ứng thông tin trong thời gian rất ngắn. Những nội dung dài, có hàm lượng kỹ thuật, chuyên môn hoặc học thuật cao thường yêu cầu người xem phải tập trung lâu hơn, trong khi não bộ đã quen với cách tiếp nhận nhanh có thể khiến quá trình này trở nên khó khăn.

“Chúng ta sẽ không muốn tìm hiểu những nội dung mang tính phức tạp, dài hoặc có hàm lượng kỹ thuật cao, bởi những nội dung ngắn giúp trí não được thỏa mãn rất nhanh”, ông Vũ Ngọc Sơn cho biết.

Từ đây, một vấn đề khác được đặt ra là khả năng tư duy phản biện. Khi thông tin liên tục được rút gọn và kết quả được đưa ra nhanh chóng, người xem có thể ít dành thời gian để đặt câu hỏi, kiểm chứng nguồn tin hoặc xem xét một vấn đề từ nhiều góc độ.

Ông Sơn cũng khẳng định, không phải video ngắn nào cũng thiếu chiều sâu, nhưng định dạng này khó truyền tải trọn vẹn những vấn đề cần nhiều thời gian phân tích. Khi thuật toán liên tục ưu tiên nội dung ngắn, dễ xem, người trẻ có thể dần quen với việc tiếp nhận thông tin nhanh và giảm kiên nhẫn với các nội dung chuyên sâu.

Điều đáng lưu ý là video ngắn không phải vấn đề tự thân. Những nội dung vài chục giây vẫn có thể cung cấp kiến thức, kỹ năng hữu ích nếu được sử dụng hợp lý. Để hạn chế lệ thuộc, người dùng nên chủ động kiểm soát thời gian xem, có thể giảm dần thời lượng thay vì dừng đột ngột.

Cùng với đó, việc chủ động lựa chọn những kênh có nội dung chuyên sâu, giáo dục, nâng cao kỹ năng hoặc phù hợp với mục tiêu phát triển bản thân cũng có thể giúp thay đổi dòng nội dung được đề xuất. Khi người dùng thường xuyên tương tác với những nội dung này, thuật toán sẽ có thêm dữ liệu để điều chỉnh các đề xuất theo hướng phù hợp hơn.

Người dùng cũng có thể sử dụng các công cụ phản hồi như “không thích”, “không quan tâm” hoặc báo cáo khi gặp nội dung sai sự thật, thiếu hữu ích. Những tín hiệu này giúp nền tảng nhận diện nội dung mà người dùng không muốn tiếp tục nhìn thấy.

Ở chiều ngược lại, các nền tảng cũng cần nâng cao trách nhiệm trong việc phân phối nội dung. Việc tối ưu thuật toán để thu hút và giữ chân người dùng là một phần quan trọng trong hoạt động của các nền tảng số, nhưng nếu chỉ tập trung vào những nội dung ngắn, dễ xem và có tính giải trí cao, môi trường thông tin có thể trở nên mất cân bằng.

Chuyên gia Vũ Ngọc Sơn đề xuất, các nền tảng cần có chiến lược phân phối đa dạng hơn, bên cạnh video ngắn và nội dung giải trí cần tạo điều kiện để những nội dung chuyên sâu, học thuật, giáo dục và nâng cao kỹ năng tiếp cận người dùng.

Video ngắn vì thế không phải vấn đề cần loại bỏ. Điều đáng quan tâm là cách người dùng lựa chọn và sử dụng loại hình nội dung này, cũng như cách thuật toán định hướng dòng thông tin mà họ tiếp nhận mỗi ngày. Khi thời gian xem được kiểm soát, nội dung được lựa chọn chủ động và thói quen tiếp nhận thông tin được đa dạng hóa, video ngắn có thể trở thành một hình thức bổ sung thay vì chi phối toàn bộ đời sống số của người trẻ.