Từ kiểm soát cửa khẩu đến người thợ sửa điều hòa

Ngày 29/9, Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức lễ ký kết các biên bản hợp tác triển khai Dự án "Quản lý bền vững các chất được kiểm soát theo Nghị định thư Montreal" (SMS-MP). Ba biên bản hợp tác được ký giữa Cục Biến đổi khí hậu với Cục Hải quan, Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên, Cục Đường sắt Việt Nam và Công ty Cổ phần Vận tải đường sắt. Đây là các hợp phần nhằm kết nối quản lý nhà nước, kiểm soát xuất nhập khẩu, đào tạo nhân lực và chuyển đổi công nghệ trong quá trình Việt Nam thực hiện các cam kết về bảo vệ tầng ozon và giảm phát thải khí nhà kính.

Theo ông Nguyễn Tuấn Quang, Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu, giai đoạn tới Việt Nam sẽ đồng thời thực hiện lộ trình loại trừ HCFC và giảm dần HFC. "Đây không chỉ là vấn đề quản lý môi chất lạnh, quá trình này liên quan trực tiếp đến kiểm soát xuất nhập khẩu, năng lực kỹ thuật viên, hệ thống đào tạo, chuyển đổi công nghệ cũng như sự tham gia của doanh nghiệp và các cơ sở sử dụng thiết bị.

Với Cục Hải quan, hai bên sẽ trao đổi thông tin, hỗ trợ quản lý rủi ro, nâng cao năng lực và trang thiết bị cho lực lượng hải quan, qua đó phòng ngừa và xử lý các hành vi vi phạm trong xuất nhập khẩu các chất được kiểm soát.

Việc kiểm soát tại khâu xuất nhập khẩu có ý nghĩa quan trọng khi Việt Nam đang thực hiện các thủ tục liên quan đến đăng ký, phân bổ hạn ngạch sản xuất, nhập khẩu các chất được kiểm soát.

Phó Cục trưởng Cục Hải quan Âu Anh Tuấn cho biết, hợp tác thời gian qua giúp cơ quan hải quan cập nhật phương thức, thủ đoạn buôn lậu và gian lận thương mại; phối hợp xác minh, xử lý các vụ việc vi phạm và đối chiếu số liệu xuất nhập khẩu các chất được kiểm soát để phục vụ báo cáo quốc gia.

Theo ông Tuấn, trong bối cảnh yêu cầu giám sát xuất nhập khẩu ngày càng chặt chẽ, việc phối hợp giữa hai cơ quan trong giai đoạn mới sẽ tiếp tục được tăng cường.

Đào tạo lại lực lượng kỹ thuật viên

Một mắt xích khác của quá trình chuyển đổi là nhân lực ngành lạnh và điều hòa không khí. Theo thỏa thuận với Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên, các nội dung về quản lý môi chất lạnh và thực hành kỹ thuật tốt sẽ được tăng cường trong hoạt động đào tạo nghề.

Các bên cũng hướng tới bổ sung thiết bị thực hành, phát triển đội ngũ giảng viên và kỹ thuật viên, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi công nghệ. Điều này đặc biệt đáng chú ý khi quá trình giảm dần các môi chất có tác động xấu đến tầng ô-dôn hoặc có tiềm năng làm nóng lên toàn cầu cao đòi hỏi người sử dụng, bảo dưỡng và sửa chữa thiết bị phải làm chủ công nghệ và quy trình mới.

Một số quy định hiện hành đã đặt ra yêu cầu đối với thiết bị lạnh, điều hòa và các sản phẩm sử dụng chất được kiểm soát theo lộ trình từ năm 2029.

Thử nghiệm môi chất lạnh mới trên tàu hỏa

Trong lĩnh vực đường sắt, Cục Đường sắt Việt Nam và Công ty Cổ phần Vận tải đường sắt sẽ phối hợp thử nghiệm, đánh giá và từng bước chuyển đổi công nghệ sử dụng môi chất lạnh có giá trị tiềm năng làm nóng lên toàn cầu thấp hơn trong hệ thống điều hòa không khí trên toa xe.

Việc đưa công nghệ vào thử nghiệm trong điều kiện vận hành thực tế được kỳ vọng cung cấp cơ sở để đánh giá khả năng áp dụng, sau đó xem xét chuyển đổi và nhân rộng phù hợp trong ngành đường sắt.

Theo ông Nguyễn Tuấn Quang, ba biên bản hợp tác tuy thuộc những lĩnh vực khác nhau nhưng có mối liên hệ từ khâu quản lý, kiểm soát chất được kiểm soát tại cửa khẩu; xây dựng năng lực, kỹ năng cho lực lượng kỹ thuật đến thử nghiệm các giải pháp chuyển đổi công nghệ.

Việt Nam hướng tới giảm mạnh HCFC, HFC

Dự án SMS-MP được Quỹ Đa phương thi hành Nghị định thư Montreal tài trợ không hoàn lại thông qua Ngân hàng Thế giới và Chương trình Môi trường Liên hợp quốc. Cục Biến đổi khí hậu là cơ quan chủ dự án. Mục tiêu của dự án là hỗ trợ Việt Nam thực hiện nghĩa vụ loại trừ 97,5% mức tiêu thụ cơ sở HCFC từ năm 2030 và giảm 10% mức tiêu thụ cơ sở HFC từ năm 2029.

HCFC từng được sử dụng phổ biến trong lĩnh vực làm lạnh và điều hòa không khí. Trong khi đó, một số HFC được sử dụng để thay thế HCFC nhưng có tiềm năng làm nóng lên toàn cầu cao, do đó đang được kiểm soát theo lộ trình của Nghị định thư Montreal.

Sau lễ ký kết, các đơn vị sẽ xây dựng kế hoạch triển khai cụ thể, duy trì trao đổi thông tin và phối hợp xử lý những khó khăn phát sinh. Việc triển khai dự án vì vậy không chỉ diễn ra ở cấp quản lý môi trường mà được mở rộng tới hải quan, đào tạo nghề, doanh nghiệp vận tải và các ngành sử dụng thiết bị lạnh, với mục tiêu từng bước thay đổi cách quản lý và sử dụng môi chất lạnh tại Việt Nam.