Mực nước lũ đầu nguồn sông Cửu Long đang lên kết hợp với kỳ triều cường rằm tháng 8 âm lịch và mưa lớn tại chỗ gây ngập cục bộ tại nhiều khu vực ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Thủy triều dâng 2 cữ/ngày đã gây xáo trộn đời sống sinh hoạt, khó khăn trong việc di chuyển của người dân...

Một số diện tích lúa bị ngập sâu; vỡ đê bao; nhiều ô bao kiểm soát lũ có nguy cơ mất an toàn. Ứng phó nguy cơ ngập úng diện rộng là nhiệm vụ cấp bách hiện nay của các địa phương vùng ĐBSCL.

Đề phòng vỡ bờ bao sản xuất và ngập úng tại nhiều địa phương

Vào lúc 3h khuya ngày 27/9, một đoạn đê bao tại cồn Cái Gà (ấp Long Thới, xã Chợ Lách, tỉnh Vĩnh Long) bị sụp lở. Hay tin, gia đình ông Huỳnh Thanh Phương tức tốc di dời đồ đạc đến nơi cao ráo, nhưng tốc độ sơ tán chạy không kịp với vận tốc dòng chảy và cường suất lũ.

Đoạn sạt lở dài 50m làm nước từ sông Hàm Luông tràn vào gây ngập 5 công đất vườn trồng cây ăn trái và một lượng thủy sản trong ao nhà ông.

Ông Phương lo sợ, số cây đang ra đọt non và đang mang trái sẽ bị hao hụt vì chịu không nỗi với con nước này: “Vật dụng thì mình đem lên được một số, số còn lại chìm trong nước, bây giờ ướt hết. Thiệt hại về cá thì nhiều, cá Tai Tượng thoát ra ngoài khoảng 200 kg, còn cá Tra khoảng 50 kg.”

Tại Cà Mau, đợt mưa dông kéo dài từ ngày 19 đến 25/9 đã làm ảnh hưởng 12 xã, ngập hơn 4.200 hecta lúa. Nông dân âu sầu vì nguy cơ mất trắng một vụ mùa cơ cực, lực lượng bộ đội địa phương đã ra quân hỗ trợ nông dân thu hoạch thủ công.

Ông Trần Văn Tợ, ngụ ấp Nhà Máy B, xã Khánh Hưng, mừng rỡ cho biết: “Tới ngày thu hoạch thì lại gặp mưa bão, lúa bị hư hại khoảng 70%. Đợt mưa này quá lớn khiến nước ngập tràn cả đường đi nên không thể bơm thoát nước ra được, máy cắt cũng không xuống ruộng được. Nhờ các anh em lực lượng đến phụ giúp, hỗ trợ cắt lúa bằng tay, mọi người hỗ trợ rất nhiệt tình, tôi thật sự rất cảm ơn.”

Ngoài ra, tỉnh Đồng Tháp cũng đang chịu áp lực từ sạt lở, phá hủy nhiều tuyến đường giao thông. Toàn ĐBSCL hiện có 4.129 ô bao kiểm soát lũ nhưng đã có khoảng 190 ô bao có nguy cơ mất an toàn, trong đó, TP. Cần Thơ có nguy cơ mất an toàn nhiều nhất với 142 ô bao.

Theo Viện Quy hoạch Thủy lợi Miền Nam, từ nay đến ngày 3/10, mực nước ở ĐBSCL có xu thế tăng. Một số địa phương vùng thượng ĐBSCL, như: thành phố Long Xuyên (cũ), Đồng Tháp Mười (huyện Tháp Mười cũ),… cần đề phòng nguy cơ vỡ hoặc tràn bờ bao sản xuất. Các địa phương vùng giữa và ven biển như: Cần Thơ, Vĩnh Long, Cà Mau cần đề phòng nguy cơ ngập úng.

Chủ động ứng phó sạt lở và ngập úng tại ĐBSCL

Triển khai các phương án ứng phó, tại điểm sạt lở cồn Cái Gà, địa phương đang tập trung gia cố hai tuyến đê dự phòng. Tiếp tục bơm thoát nước, theo dõi tình trạng cây trồng để có phương cách phục hồi.

Ông Trần Hữu Nghị, Phó Chủ tịch UBND xã Chợ Lách, tỉnh Vĩnh Long, cho biết: “Sơ tán đồ đạc của người dân lên đê, đặc biệt các giỏ hoa Cúc Mâm Xôi trồng phục vụ Tết. Khi thay đổi vị trí đặt giỏ hoa, phải có biện pháp canh tác đặc biệt hơn để Cúc ra hoa đúng mùa vụ. Về cây giống thì rút nước hết cho thông thoáng để cây nó thở được, đối với cây ăn trái thì vét bùn hết cho cây thở”.

Tại Cần Thơ, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã tham mưu UBND thành phố ban hành 13 quyết định công bố tình huống khẩn cấp về sạt lở. Các quyết định nhằm tạo cơ sở pháp lý để khẩn trương xử lý những khu vực xung yếu, hạn chế nguy cơ tiếp tục sạt lở, bảo đảm an toàn dân sinh.

Trong cuộc họp gần đây nhất, ông Trương Cảnh Tuyên, Chủ tịch UBND TP. Cần Thơ đã yêu cầu: “Tập trung xử lý và kiểm soát các điểm xung yếu về sạt lở, các xã/phường có tình trạng này thì cũng báo cáo về cho Chi cục Thủy lợi, rà soát để có dự kiến bố trí vốn khẩn trương thực hiện nhiệm vụ khắc phục. Củng cố thực chất phương châm “4 tại chỗ”, có sự cố thì huy động anh em lại giúp sức, chỉ huy tại chỗ, lực lượng, nguồn lực tại chỗ. Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố và Công an thành phố cũng duy trì lực lượng, phương tiện, sẵn sàng cơ động để chi viện cho các cơ sở khi có yêu cầu.”

Tại Cần Thơ, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã tham mưu UBND thành phố ban hành 13 quyết định công bố tình huống khẩn cấp về sạt lở. Các quyết định nhằm tạo cơ sở pháp lý để khẩn trương xử lý những khu vực xung yếu, hạn chế nguy cơ tiếp tục sạt lở, bảo đảm an toàn dân sinh.

Trong cuộc họp gần đây nhất, ông Trương Cảnh Tuyên,  Chủ tịch UBND TP. Cần Thơ đã yêu cầu: “Tập trung xử lý và kiểm soát các điểm xung yếu về sạt lở, các xã/phường có tình trạng này thì cũng báo cáo về cho Chi cục Thủy lợi, rà soát để có dự kiến bố trí vốn khẩn trương thực hiện nhiệm vụ khắc phục. Củng cố thực chất phương châm “4 tại chỗ”, có sự cố thì huy động anh em lại giúp sức, chỉ huy tại chỗ, lực lượng, nguồn lực tại chỗ. Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố và Công an thành phố cũng duy trì lực lượng, phương tiện, sẵn sàng cơ động để chi viện cho các cơ sở khi có yêu cầu”.

Tại Đồng Tháp, tỉnh đã triển khai 4 dự án khắc phục khẩn cấp sạt lở tại các khu vực trọng điểm, tổng chiều dài khoảng 5 km, kinh phí khoảng 849 tỷ đồng, dự kiến hoàn thành trong năm 2026. Tại Cà Mau, UBND tỉnh đã chỉ đạo các xã/phường khẩn trương cử lực lượng xuống từng địa bàn, tiếp tục khơi thông dòng chảy, vận hành tối đa công suất các cống và trạm bơm để tiêu thoát nước cứu lúa và hoa màu.

Phải ứng phó cấp bách với sạt lở và nguy cơ vỡ đê vì đây là những loại hình thiên tai có tốc độ tàn phá cực kỳ nhanh, bất ngờ, đe dọa trực tiếp đến tính mạng và tài sản của người dân. Hiện các địa phương ĐBSCL đang “chạy đua” với thời gian và nguy cơ để kiên cố hóa các đoạn xung yếu sạt lở với mục tiêu bảo vệ an toàn vùng sản xuất và đời sống người dân.