Để làm rõ hơn bức tranh hai chiều này cũng như các giải pháp khuyến nghị trong thời gian tới, phóng viên VOV Giao thông có cuộc đối thoại với PGS.TS Lê Thị Thanh Hương, Phó Hiệu trưởng, đại diện nhóm nghiên cứu thuộc trường Trường Đại học Y tế công cộng.

PV: Thưa phó giáo sư, qua các số liệu mới nhất từ nghiên cứu của Trường Đại học Y tế công cộng, bức tranh về hoạt động kinh doanh, quảng cáo thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đã thay đổi như thế nào sau khi Nghị quyết 173 của Quốc hội có hiệu lực?

PGS.TS Lê Thị Thanh Hương: Sau khi Nghị quyết 173 được ban hành và có hiệu lực từ ngày 1/5/2025, nhóm nghiên cứu chúng tôi đã tiến hành khảo sát song song tại các điểm bán lẫn trên không gian mạng.

Kết quả tại điểm bán lẻ vật lý ở Hà Nội, TP.HCM và Đà Nẵng cho thấy tín hiệu rất tích cực: có tới khoảng 2/3 số cửa hàng (xấp xỉ 65%) đã đóng cửa hoặc dừng hẳn việc kinh doanh các sản phẩm này. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 35% cửa hàng chuyển dịch hình thức sang kinh doanh online.

Còn khi quét trên các nền tảng mạng xã hội phổ biến, số lượng từ khóa mua bán công khai có giảm, trong khi thông tin về tác hại và tình hình xử phạt lại tăng lên. Điều này chứng minh Nghị quyết của Quốc hội thực sự mang lại hiệu quả bước đầu trong việc thu hẹp khả năng tiếp cận trực tiếp.

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng phát hiện những chiêu thức lách luật rất tinh vi. Các sản phẩm không còn dùng từ khóa lộ liễu mà ngụy trang dưới danh nghĩa "bàn chải điện", "đồ chơi", hoặc rút sâu vào các hội nhóm kín trên mạng xã hội khiến việc phát hiện trở nên khó khăn hơn rất nhiều.

PV: Rõ ràng, "cấm cửa" ở thế giới thực nhưng các sản phẩm này lại đang "biến hình" vô cùng tinh vi trên không gian mạng, thậm chí tôi được biết khảo sát của nhóm nghiên cứu trên hơn 2.400 sinh viên tại 4 thành phố lớn còn ghi nhận 1/3 các em vẫn tiếp xúc với thông tin quảng cáo trong 30 ngày qua. Vậy từ thực tế đó, nhóm nghiên cứu đề xuất những nhóm giải pháp trọng tâm nào để bịt kín lỗ hổng này, thưa bà?

PGS.TS Lê Thị Thanh Hương: Để giải quyết triệt để tình trạng này, nhóm nghiên cứu chúng tôi đưa ra 5 nhóm khuyến nghị chính:

Thứ nhất là kiểm duyệt không gian mạng chặt chẽ hơn. Cần tăng cường sự phối hợp với các cơ quan chức năng (như Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử) và làm việc trực tiếp với các nền tảng lớn như Meta để khóa nhanh các tài khoản vi phạm. Đồng thời, phải cập nhật liên tục các từ khóa ngụy trang mới.

Thứ hai, kêu gọi trách nhiệm của người có sức ảnh hưởng (KOLs): Tận dụng sức lan tỏa của các nhà sáng tạo nội dung uy tín để truyền tải thông điệp tích cực, tẩy chay thuốc lá thế hệ mới thay vì nhận quảng cáo gián tiếp.

Thứ ba, tăng cường giáo dục trong nhà trường. Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường học đẩy mạnh tuyên truyền, giúp học sinh, sinh viên nhận diện thủ đoạn tiếp thị và phòng tránh phơi nhiễm.

Thứ tư là phối hợp liên ngành đồng bộ. Phát huy vai trò đầu mối của Quỹ Phòng chống tác hại thuốc lá cùng sự vào cuộc nhịp nhàng giữa Bộ Y tế, Bộ Công Thương, Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch và lực lượng Công an.

Đặc biệt là việc Luật hóa, nâng tầm Nghị quyết thành các điều luật chuyên ngành vững chắc.

PV: Vâng, bàn về câu chuyện luật hóa, đây cũng là điểm nhấn được nhiều đại biểu và chuyên gia đặt ra tại hội thảo vừa qua. Vậy nhóm nghiên cứu có kỳ vọng như thế nào vào tiến trình đưa nội dung này vào Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (sửa đổi)?

PGS.TS Lê Thị Thanh Hương: Việt Nam hiện là một trong những quốc gia tiên tiến trong khu vực khi nằm trong nhóm chưa đầy 30 nước cấm hoàn toàn thuốc lá điện tử và nung nóng.

Hiện tại, chúng tôi đang tích cực cung cấp các bằng chứng khoa học để hỗ trợ cơ quan lập pháp. Một tín hiệu rất đáng mừng là trong dự thảo Luật sửa đổi đang được các đại biểu Quốc hội thảo luận – dự kiến sẽ xem xét thông qua vào cuối năm nay và có hiệu lực từ đầu năm 2027 – nội dung cấm hoàn toàn các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới vẫn tiếp tục được giữ nguyên trong dự thảo.

Chúng tôi kỳ vọng những nỗ lực nghiên cứu nhỏ bé của mình sẽ cung cấp cơ sở thực tiễn vững chắc để các đại biểu Quốc hội đưa ra quyết định sáng suốt, chính thức luật hóa quy định này, tạo hành lang pháp lý ổn định và lâu dài cho công tác phòng chống tác hại thuốc lá tại Việt Nam.

PV: Xin trân trọng cảm ơn bà!