Quan trọng là phương thức có đo đúng năng lực?

PV: Thưa ông, nhiều trường đề nghị phải có lộ trình, thậm chí duy trì ít nhất 2 phương thức tuyển sinh. Theo ông, Bộ GD-ĐT nên can thiệp đến đâu để vừa bảo đảm chất lượng tuyển sinh, vừa giữ quyền tự chủ của các trường?

TS Sái Công Hồng: Câu chuyện là tự chủ chứ không phải tự do. Bộ có quyền đưa ra, ban hành “luật chơi”, nhưng phải có cơ sở. Các trường có thể sử dụng các phương thức khác nhau để tuyển sinh, miễn làm sao bảo đảm chất lượng.

Nếu Bộ đánh giá được một phương thức tuyển sinh nào đó chưa bảo đảm chất lượng thì Bộ có quyền “thổi còi”. Tôi ủng hộ việc Bộ phải siết về chất lượng và trường phải được bảo đảm quyền tự chủ trong tuyển sinh. Nhưng trường cũng phải có tính giải trình khi lựa chọn phương án tuyển sinh để bảo đảm chất lượng đối với các ngành đào tạo của mình.

Tôi vẫn luôn đề xuất phải có lộ trình. Bởi tuyển sinh không chỉ là câu chuyện của trường đại học tại thời điểm tuyển sinh, mà còn liên quan đến quá trình chuẩn bị của học sinh và gia đình.

PV: Như vậy, Bộ GD-ĐT nên quy định nguyên tắc chung về chất lượng và thời điểm báo trước khi thay đổi, thay vì quy định cứng mỗi ngành phải có một hay hai phương thức?

TS Sái Công Hồng: Về mặt nguyên lý thì đúng là Bộ GD-ĐT ra khung. Phương thức tuyển sinh phải như thế nào để bảo đảm chất lượng và khi thay đổi phương thức thì cần báo trước bao lâu, những cái đó Bộ phải ra quy định.

Nếu Bộ yêu cầu cứng là mấy phương thức xét tuyển thì hơi khiên cưỡng. Các trường có thể có những đặc thù khác nhau. Một phương thức có thể phù hợp với ngành này nhưng chưa chắc phù hợp với ngành khác.

Vì vậy, theo tôi, Bộ cần ra khung, yêu cầu về chất lượng, còn các trường có quyền chủ động trong lựa chọn phương thức. Nhưng đã tự chủ thì phải có trách nhiệm giải trình về lựa chọn đó.

PV: Có phải vì vậy mà giảm số phương thức chưa chắc đồng nghĩa với việc tuyển sinh sẽ chính xác hơn?

TS Sái Công Hồng: Đúng vậy. Giảm số lượng phương thức không đồng nghĩa với việc chắc chắn tuyển được đúng người. Một phương thức tuyển sinh phải đo được những năng lực mà ngành đào tạo cần. Nếu ngành đào tạo yêu cầu một nhóm năng lực nhất định mà phương thức tuyển sinh lại không đánh giá được những năng lực đó thì việc chỉ sử dụng một phương thức chưa chắc đã bảo đảm chất lượng tuyển sinh.

Theo tôi, không nên chỉ nhìn vào số lượng phương thức để đánh giá chất lượng tuyển sinh. Trước hết, các trường cần xác định mỗi ngành đào tạo đòi hỏi những năng lực cơ bản, nền tảng và năng lực chuyên biệt nào, từ đó lựa chọn cách thức đánh giá phù hợp.

Một phương thức có thể phù hợp với ngành này nhưng chưa chắc phù hợp với ngành khác. Vì thế, tôi ủng hộ việc tinh gọn tuyển sinh, nhưng tinh gọn phải đi cùng với việc lựa chọn được phương thức có chất lượng và phù hợp với mục tiêu tuyển sinh của ngành, chương trình đào tạo.

Trường tự chủ tuyển sinh, Bộ giữ “luật chơi” chất lượng

PV: Theo ông, để xác định bất cập nào cần xử lý ngay, bất cập nào cần có lộ trình, Bộ GD-ĐT cần dựa vào đâu?

TS Sái Công Hồng: Theo tôi, phải có một cơ sở dữ liệu để đánh giá. Tuyển sinh không phải năm nay mới xuất hiện những bất cập. Mỗi thời điểm lại có những vấn đề khác nhau. Cần phải đánh giá xem bất cập nào phải xử lý ngay và việc xử lý như thế nào để không ảnh hưởng đến quyền lợi của thí sinh và các trường.

Không thể cứ thấy có một bất cập là xử lý ngay tất cả. Có những vấn đề cần điều chỉnh ngay, nhưng cũng có những vấn đề liên quan đến quá trình chuẩn bị dài của học sinh thì cần có thời gian chuyển tiếp.

PV: Ông nhiều lần nhấn mạnh phải có lộ trình. Vì sao điều này đặc biệt quan trọng trong tuyển sinh đại học?

TS Sái Công Hồng: Bởi tuyển sinh không phải là câu chuyện có thể xử lý “ngay và luôn” như một số chính sách khác. Khi gia đình đã có một phương án cho con ngay từ đầu lớp 10 mà đến lớp 12 mới thay đổi thì sẽ ảnh hưởng đến học sinh và bắt trẻ con điều chỉnh theo. Theo tôi, như thế không thực sự nhân văn mà cũng không khoa học.

Tôi hoàn toàn ủng hộ chuyện phải siết, phải điều chỉnh những vấn đề chưa phù hợp. Nhưng cần xem từng nội dung ảnh hưởng đến học sinh như thế nào và học sinh đã phải chuẩn bị trong bao lâu.

Ví dụ, tôi ủng hộ việc điều chỉnh phần cộng điểm. Tất nhiên, học sinh đã đầu tư IELTS hoặc học sinh giỏi trong nhiều năm thì thay đổi vẫn có ảnh hưởng. Nhưng việc điều chỉnh điểm cộng, xét về quá trình chuẩn bị, không giống với việc thay đổi toàn bộ phương thức tuyển sinh. Nếu một trường thay đổi phương thức mà học sinh đã chuẩn bị từ lớp 10, lớp 11 đến lớp 12 mới biết thì mức độ ảnh hưởng sẽ khác.

Vì vậy, cần phân biệt những vấn đề có thể điều chỉnh ngay với những vấn đề cần có lộ trình. Điều quan trọng là phải có cơ sở để đánh giá thay đổi đó tác động đến học sinh và các trường như thế nào.

PV: Nếu phải khái quát lại, theo ông, điều gì cần được đặt ở trung tâm khi tiếp tục cải cách tuyển sinh?

TS Sái Công Hồng: Tôi cho rằng cải cách tuyển sinh là cần thiết, nhưng cải cách phải dựa trên dữ liệu và có lộ trình. Có những vấn đề cần điều chỉnh ngay. Nhưng có những thay đổi tác động đến cả quá trình chuẩn bị của học sinh thì cần phải tính toán thời gian chuyển tiếp.

Giảm số phương thức không phải mục tiêu cuối cùng. Mục tiêu là phương thức được sử dụng phải bảo đảm chất lượng, phù hợp với yêu cầu của ngành đào tạo và lựa chọn được những người có năng lực đáp ứng yêu cầu đó.

Các trường cần được tự chủ trong lựa chọn phương thức, nhưng phải giải trình về lựa chọn của mình. Và khi thay đổi, phải tính đến lộ trình để học sinh, gia đình và nhà trường có thể chủ động chuẩn bị.

PV: Xin cảm ơn ông!