Năm 2009, nền kinh tế thế giới còn gặp nhiều khó khăn nên kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam có khả năng giảm 10% so với năm 2008 và Việt Nam đang nhập siêu.

Trong năm 2010, khi nền kinh tế thế giới đạt được sự tăng trưởng, các doanh nghiệp Việt Nam cần làm gì để khai thác thị trường, tăng kim ngạch xuất khẩu? PGS, TS Phạm Tất Thắng, Nghiên cứu viên cao cấp của Bộ Công thương có một vài ý kiến về vấn đề này.

PV: Thời gian qua, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam giảm sút có một phần nguyên nhân là do sự sụt giảm về giá các mặt hàng xuất khẩu. Thời gian tới, doanh nghiệp Việt Nam cần làm gì để tăng kim ngạch xuất khẩu, thưa ông?

PGS, TS Phạm Tất Thắng: Các doanh nghiệp (DN) Việt Nam cần tìm mọi cách để mở rộng thị trường, tìm kiếm thị trường mới, không quá phụ thuộc vào thị trường truyền thống như: Mỹ, EU, Nhật Bản. Thị trường Châu Phi, Trung Đông, Châu Đại Dương, Châu Á... được đánh giá là thị trường phục hồi nhanh, vì vậy, DN Việt Nam cần lưu ý.

Nền kinh tế thế giới năm 2010 và 2011 tuy sẽ còn có những lúc trồi sụt, nhưng nhìn chung là sẽ đạt được sự tăng trưởng, vì vậy, với thị trường truyền thống, DN Việt Nam cần chú ý khai thác thêm.

Trong năm 2010, nhiều mặt hàng Việt Nam có triển vọng xuất khẩu rất tốt như cao su. Hiện nay, gần 80% cao su tự nhiên dùng cho ngành công nghiệp chế biến ô tô, mà ngành này sẽ phát triển mạnh trong năm 2010 nên giá cao su thời gian tới tương đối tốt. Xuất khẩu gạo cũng sáng sủa, vấn đề là làm sao chúng ta đấu thầu một cách thông minh để bán được giá cao nhất. Tóm lại, chúng ta cần khai thác tốt những lợi thế mà chúng ta có.

PV: Theo ông, các DN xuất khẩu cần khắc phục điều gì để nâng cao năng lực cạnh tranh?

PGS, TS Phạm Tất Thắng: Cần khắc phục ngay tình trạng một số DN cạnh tranh thiếu lành mạnh, chấp nhận lãi ít, hạ giá bán lấy được gây thiệt hại lớn cho cộng đồng. Thêm nữa, trong năm 2010 sẽ có rất nhiều rào cản, quy định mới của thị trường, ví dụ như dệt may trong năm 2010, nhà đặt hàng chỉ nêu ý tưởng còn DN phải tự thiết kế sản phẩm mà đây đang là khâu yếu của DN dệt may Việt Nam.

Do vậy, những DN lớn phải đóng vai trò chủ đạo trong việc thiết kế sản phẩm, sau đó chia đơn hàng để DN nhỏ gia công. EU đã áp dụng quy định IUU về việc truy suất nguồn gốc, xuất xứ của sản phẩm… Bộ Công thương và Bộ NN&PTNT đã phổ biến những quy định này đến DN và các cơ quan quản lý sẽ phải theo dõi chặt chẽ việc truy suất nguồn gốc sản phẩm để thủy sản Việt Nam không những vẫn giữ được chỗ đứng trên thị trường EU mà còn tăng được sản lượng.

PV: Trong tình hình thị trường xuất khẩu gặp nhiều khó khăn, Bộ Công thương đã và đang làm gì để hỗ trợ các DN xuất khẩu, thưa ông?

PGS, TS Phạm Tất Thắng: Trong thời gian vừa qua, các ban, ngành đã rất nỗ lực đàm phán với nước bạn để công nhận các quy định về kiểm dịch, kiểm tra của nhau…

Các ngành cũng tích cực cung cấp cho các DN biết những rào cản của từng thị trường xuất khẩu. Các ngành hàng, hiệp hội cũng chú ý giải quyết vấn đề vốn cho các DN xuất khẩu. Trong thời gian tới, Nhà nước sẽ có sự hỗ trợ tốt hơn cho các dự án mới, cho sự thay đổi, áp dụng công nghệ mới, xây dựng thương hiệu. Các ban, ngành, hiệp hội cũng sẽ phối hợp chặt chẽ với nhau để tạo điều kiện cho các DN nương tựa vào nhau, DN lớn dắt dìu DN bé. Chúng ta cũng phải làm thế nào để người dân gắn bó chặt chẽ hơn với DN, để nâng cao sức mạnh cộng đồng.

PV: Vấn đề chủ động nguồn nguyên phụ liệu cho sản phẩm trong nước đã được bàn đến nhiều nhưng tình hình vẫn chưa mấy được cải thiện?

PGS, TS Phạm Tất Thắng: Thời gian qua, Nhà nước rất chú ý phát triển công nghiệp phụ trợ phục vụ cho xuất khẩu, tuy nhiên, sự phát triển của ngành này chưa được như mong muốn.

Điều này có nhiều lý do, trong đó có lý do khách quan là trình độ công nghệ của các DN không đồng đều nên tiêu chí, chuẩn mực nguyên liệu đầu vào của các DN rất khác nhau khiến ngành công nghiệp phụ trợ rất khó đáp ứng. Tuy nhiên, Bộ Công thương đã xác định việc này dù khó cũng phải làm bởi các DN trong nước tự sản xuất ra được nguyên phụ liệu mới bớt phụ thuộc vào thị trường nước ngoài và mới có thể nâng cao tỉ trọng hàng Việt Nam.

Theo tôi, chúng ta chỉ bớt phụ thuộc vào thị trường nước ngoài thôi chứ nhiều mặt hàng vẫn phải nhập nguyên liệu về. Ví dụ như điều, công suất các nhà máy chế biến lớn, trong khi sản lượng trong nước không đáp ứng đủ. Hay mặt hàng thủy hải sản, nhiều nhà máy chế biến hiện đại đã được xây dựng nên có thể lượng nguyên liệu cung cấp không đủ sẽ phải nhập khẩu.

PV: Năm 2010, nền kinh tế thế giới hồi phục là cơ hội cho các DN xuất khẩu duy trì đơn hàng cũ và mở rộng đơn hàng mới. Ông có nhận xét gì về thị trường xuất khẩu năm 2010?

PGS, TS Phạm Tất Thắng: Theo dự báo của nhiều chuyên gia, thị trường xuất khẩu năm 2010 sẽ tốt hơn. Các thị trường truyền thống như: Mỹ, EU, Nhật Bản, SNG và Nga sẽ phục hồi. Bên cạnh đó, Trung Quốc đã quyết định giảm thuế nhập khẩu hàng hoá từ các nước ASEAN. Bởi vậy, Trung Quốc sẽ là thị trường tiềm năng.

Thời gian tới, các nhà đầu tư Thái Lan sẽ thu hẹp đầu tư ở thị trường Lào, Campuchia, đây chính là cơ hội cho hàng hoá Việt Nam thâm nhập vào các nước này. Các nước trong khu vực đang tận dụng cam kết AFTA về việc giảm thuế suất các mặt hàng để thâm nhập hàng hóa vào các nước trong khu vực, các DN Việt Nam cũng cần chủ động khai thác thị trường trong khu vực do ưu đãi về thuế suất.

PV: Xin cảm ơn ông!./.