Nghiện game đến mức đảo lộn ngày đêm

Cách đây hơn 10 năm, khi điện thoại cảm ứng bắt đầu phổ biến, cũng như nhiều bạn trẻ thời điểm đó, N.M.H. (tên nhân vật đã được thay đổi) - sinh viên một trường đại học top đầu Hà Nội cũng sở hữu một chiếc điện thoại thông minh (smartphone) của riêng mình. Nhưng từ một thiết bị phục vụ liên lạc, học tập và giải trí, chiếc điện thoại dần kéo H. vào thế giới game, nơi ngày và đêm của nam sinh viên bị đảo lộn.

“Bạn đã nghiện game đến mức bạn coi buổi tối là ban ngày, còn ban ngày là buổi tối”, ThS Trần Thị Thu Hà, Giám đốc dự án Hành trình Đầu đời - chương trình đào tạo kỹ năng làm cha mẹ tích cực, chuyên gia y tế công cộng, nhớ lại trường hợp từng được bà hỗ trợ.

Vốn là một học sinh giỏi của trường chuyên lớp chọn, em bị hụt hẫng vì việc học ở đại học “quá nhẹ nhàng” so với hình dung của em trước đây, và từ đó, thử thách mới chính là vượt qua các level game. Việc chơi game kéo dài khiến H. không thể theo kịp việc học và phải bảo lưu kết quả học tập trong vòng hơn một năm. Để đưa H. trở lại cuộc sống bình thường, không chỉ bố mẹ mà cả họ hàng trong gia đình cùng tham gia, kiên trì giúp nam sinh viên giảm dần thời gian dành cho game.

Những ngày đầu là quãng thời gian không dễ dàng. Mỗi khi bố mẹ nhắc con đã chơi quá lâu, từ ba tiếng đến bốn tiếng và yêu cầu tắt máy đi ngủ, H. trở nên tức giận, thậm chí ném vỡ đồ đạc trong nhà.

“Trường hợp của H. có thể gọi là nghiện game hoặc rối loạn hành vi sử dụng Internet và game. Tuy nhiên, quá trình hỗ trợ không dừng ở việc kiểm soát hay cắt giảm thời gian sử dụng thiết bị. Điều quan trọng là giúp người trẻ nhìn thấy một cuộc sống khác bên ngoài màn hình và có động lực để quay trở lại với cuộc sống đó”, ThS Thu Hà chia sẻ.

Bước đầu tiên là liệu pháp nói chuyện, giúp H. từng bước lấy lại nghị lực sống, nhìn thấy những khả năng phía trước và hiểu rằng việc học tập, công việc, các mối quan hệ xã hội có thể mở ra những cơ hội khác cho em. Em được tiếp xúc với các bạn sinh viên năm cuối của trường đại học ở nước ngoài tới Việt Nam thực tập. Việc tiếp xúc này khiến em nhìn ra một viễn cảnh mới mà trước đây chưa từng nghĩ tới. Em được tham dự các buổi nói chuyện của các chuyên gia Việt Nam và được truyền cảm hứng về những gì thế hệ trẻ có thể cống hiến cho sự phát triển của đất nước.

Cùng với đó, thời gian tiếp xúc với game và video được giảm dần. Những khoảng thời gian ấy không để trống mà được thay thế bằng những hoạt động khác, trong đó có thể thao. Theo bà Hà, thể thao không chỉ tạo cảm giác vui vẻ, hạnh phúc mà còn giúp người trẻ vận động, tương tác với những người xung quanh và từng bước rời khỏi cuộc sống chỉ xoay quanh game.

Gia đình cũng áp dụng cách khuyến khích phù hợp với sở thích của H. Thời điểm đó, điện thoại thông minh, đặc biệt là điện thoại Apple, là món đồ được nhiều trẻ em yêu thích. Thay vì chỉ yêu cầu H. tránh xa game, bố mẹ đặt ra những mục tiêu cụ thể: Nếu H. tập trung học tập và đạt kết quả nhất định, con sẽ nhận được phần thưởng là một chiếc điện thoại mà bản thân yêu thích.

Nhưng bước ngoặt lớn hơn đến khi H. được trao cơ hội làm những việc mà mình có khả năng. Nhận thấy H. có năng khiếu thiết kế, một trung tâm mời nam sinh viên tham gia làm tình nguyện viên và giao thực hiện một số sản phẩm cho các dự án, từ tờ rơi đến tranh lật. Những sản phẩm ấy sau đó được in ấn, đưa vào sử dụng, thậm chí xuất hiện trong các video của chương trình của trung tâm.

Với H., việc những sản phẩm do mình làm ra được sử dụng và ghi nhận tạo nên niềm tự hào. Lần đầu tiên sau một thời gian dài, nam sinh viên có một hoạt động khiến mình thấy bản thân có ích và có khả năng tạo ra giá trị ngoài thế giới game.

Hơn một năm rưỡi đồng hành và hỗ trợ, cuộc sống của H. dần thay đổi. Nam sinh viên trở lại việc học, sau đó tốt nghiệp đại học, lập gia đình và mở công ty riêng. Điều đặc biệt là những sản phẩm đầu tiên H. từng thực hiện trong thời gian làm tình nguyện viên không bị bỏ lại phía sau. Khi xây dựng bộ giới thiệu năng lực của công ty, H. đưa những sản phẩm ấy vào và kể lại câu chuyện về hành trình của mình.

Từ một sinh viên phải nghỉ học vì không thể kiểm soát việc chơi game, H. sau đó đã có thể học tập, làm việc, lập gia đình và xây dựng sự nghiệp riêng.

Với bà Hà, câu chuyện của H. cho thấy việc giúp một người trẻ thoát khỏi sự phụ thuộc vào game không đơn giản là lấy điện thoại khỏi tay hay buộc trẻ ngừng chơi. Quan trọng hơn, trẻ cần được giúp tìm thấy những niềm vui, mục tiêu và giá trị khác trong cuộc sống – những điều đủ sức kéo các em trở lại với thế giới thực.

Tìm lại giá trị ngoài thế giới game

Từ câu chuyện của H., bà Hà cho rằng trong bối cảnh trẻ ngày càng tiếp xúc nhiều với mạng xã hội, các trò chơi điện tử hay những video ngắn, điều đáng lưu ý không chỉ là thời gian sử dụng mà còn ở nội dung trẻ tiếp nhận. Những video, trò chơi gây sốc, dung tục, cổ súy hành vi lệch chuẩn có thể tác động mạnh đến nhận thức và sức khỏe tâm thần của trẻ.

Vì vậy, thay vì chỉ yêu cầu con giảm thời gian dùng điện thoại, cha mẹ cần đồng hành, trò chuyện về những nội dung trẻ đang xem, giúp con nhận diện tin giả, nội dung thao túng cảm xúc và hành vi lệch chuẩn trên mạng. Bản thân người lớn cũng cần làm gương trong việc sử dụng thiết bị.

Nhà trường cần trang bị cho học sinh năng lực số, kỹ năng phân biệt đúng – sai và kiến thức về sức khỏe tâm thần, để trẻ từng bước biết tự nhận diện, sàng lọc và phòng tránh những tác động tiêu cực.

“Mục tiêu cuối cùng không phải là cấm trẻ tiếp xúc với Internet hay mạng xã hội, mà là giúp các em có đủ kỹ năng để tự bảo vệ mình, đồng thời có thêm những hoạt động tích cực ngoài màn hình”, bà Hà chia sẻ.

Câu chuyện của H. cho thấy, muốn một người trẻ bước ra khỏi thế giới game, chỉ lấy chiếc điện thoại khỏi tay chưa đủ. Điều quan trọng là giúp họ tìm được một cuộc sống khác đủ hấp dẫn để muốn quay trở lại: từ học tập, thể thao, giao tiếp xã hội đến việc phát hiện và phát huy khả năng của chính mình.