Hành trình 70 năm Toyota gắn liền với nước Mỹ

Vừa qua, tại Detroit, bang Michigan (Mỹ), Akio Toyoda chính thức được vinh danh tại Automotive Hall of Fame cùng 3 nhân vật khác của ngành công nghiệp ô tô. Với hơn 300 cá nhân và tổ chức từng được ghi danh, Automotive Hall of Fame là nơi tôn vinh những người có đóng góp quan trọng cho ngành ô tô và lĩnh vực di chuyển.

Akio Toyoda là thành viên thứ 5 có mối liên hệ trực tiếp với Toyota được đưa vào danh sách này, sau Kiichiro Toyoda, Eiji Toyoda, Taiichi Ohno và Shoichiro Toyoda. Theo Toyota Times, câu chuyện của năm nhân vật phản ánh khoảng 70 năm Toyota học hỏi từ Mỹ, xây dựng chỗ đứng tại đây và cùng thị trường này phát triển. 

Mối liên hệ giữa Toyota và Mỹ bắt đầu từ rất sớm. Năm 1921, khi mới 27 tuổi, Kiichiro Toyoda tới Mỹ trong một chuyến khảo sát ngành công nghiệp. Hình ảnh những con phố Mỹ tràn ngập ô tô, trong bối cảnh Ford Model T đã phổ biến, tạo ảnh hưởng lớn tới ông và góp phần thúc đẩy tham vọng xây dựng ngành công nghiệp ô tô Nhật Bản.

Năm 1958, Toyota đưa mẫu Crown thế hệ đầu tiên sang Mỹ, trở thành mẫu xe du lịch xuất khẩu quy mô lớn đầu tiên của hãng tới thị trường này. Tuy nhiên, Crown khi đó chưa thực sự phù hợp với điều kiện vận hành tại Mỹ, đặc biệt trên đường cao tốc. Akio Toyoda từng kể rằng cha ông, Shoichiro Toyoda, đã lái một chiếc Toyopet Crown trên đường I-94 và nhận ra những hạn chế của chiếc xe khi chỉ có thể đạt khoảng 60 mph. Từ trải nghiệm này, Toyota hình thành quan niệm rằng điều kiện đường sá có vai trò quyết định trong quá trình phát triển ô tô.

Năm 1950, Eiji Toyoda tới Mỹ để tìm hiểu khả năng hợp tác kỹ thuật với Ford. Dù kế hoạch hợp tác không thành, ông đã dành thời gian đào tạo tại Ford và tham quan các nhà máy của hãng. Quy mô sản xuất khi đó có sự chênh lệch rất lớn, khi Ford sản xuất khoảng 8.000 xe mỗi ngày trong khi Toyota chỉ đạt khoảng 40 xe.

Tuy nhiên, Eiji Toyoda không lựa chọn sao chép mô hình sản xuất hàng loạt của Mỹ. Do quy mô thị trường Nhật Bản nhỏ hơn và không thể duy trì lượng tồn kho lớn, Toyota phải tìm một phương thức phù hợp hơn. Quá trình này góp phần hình thành Hệ thống Sản xuất Toyota, hay Toyota Production System (TPS).

Ba thập kỷ sau, quan hệ giữa Toyota và Mỹ bước sang giai đoạn mới. Trong bối cảnh căng thẳng thương mại Nhật-Mỹ gia tăng, Toyota muốn chuyển từ mô hình xuất khẩu sang sản xuất ngay tại Bắc Mỹ. Sau khi các cuộc đàm phán với Ford không đạt kết quả, Toyota hợp tác với General Motors để thành lập NUMMI tại Fremont, California vào năm 1984.

NUMMI không chỉ là một dự án sản xuất. Eiji Toyoda kỳ vọng đây sẽ trở thành mô hình cho sự hợp tác công nghiệp giữa Nhật Bản và Mỹ, trong đó cạnh tranh và hợp tác cùng tồn tại.

Trong khi đó, Taiichi Ohno lại tìm cảm hứng từ một hình ảnh rất đời thường tại Mỹ - các siêu thị. Cách hàng hóa chỉ được bổ sung khi cần thiết giúp ông hình thành một trong những nguyên tắc quan trọng của TPS, theo đó công đoạn phía sau chỉ lấy đúng những gì cần thiết từ công đoạn phía trước. Sau này, TPS được biết đến rộng rãi dưới khái niệm “lean production” và được nhiều doanh nghiệp Mỹ nghiên cứu. 

Toyota xây dựng nền móng sản xuất tại Bắc Mỹ

NUMMI trở thành nền tảng để Toyota mở rộng sự hiện diện tại Bắc Mỹ. Shoichiro Toyoda, người trở thành Chủ tịch Toyota Motor Corporation sau khi công ty hợp nhất vào năm 1982, tiếp tục thúc đẩy chiến lược sản xuất tại địa phương.

Toyota tập trung vào việc đưa phương thức sản xuất của mình thích nghi với môi trường Mỹ thông qua đối thoại giữa người lao động và ban quản lý, đào tạo tại Nhật Bản cũng như hỗ trợ trực tiếp tại nhà máy.

Năm 1985, Toyota quyết định xây dựng hoạt động sản xuất riêng tại Bắc Mỹ. Đến năm 1988, dây chuyền sản xuất Toyota Camry bắt đầu hoạt động tại Georgetown, Kentucky, trong khi Corolla được sản xuất tại Cambridge, Ontario, Canada. Toyota cũng thành lập Toyota Supplier Support Center tại Kentucky vào năm 1992 nhằm hỗ trợ các nhà cung cấp. 

Khi Akio Toyoda trở thành Chủ tịch Toyota vào năm 2009, ông phải đối mặt với hai biến cố lớn là hậu quả của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu và sau đó là cuộc khủng hoảng thu hồi xe tại Mỹ.

Trong giai đoạn này, Toyota tiến hành nhìn nhận lại cách thức vận hành và phát triển sản phẩm. Akio Toyoda thúc đẩy định hướng tập trung vào việc “làm ra những chiếc xe ngày càng tốt hơn” thay vì chỉ chú trọng quy mô. Những thay đổi này sau đó được thể hiện qua danh mục sản phẩm với sự trở lại của các mẫu xe thể thao, sự ra đời của thương hiệu GR và việc mở rộng các lựa chọn xe điện hóa theo chiến lược đa hướng.

Akio Toyoda và dấu mốc mới của Toyota

Mối quan hệ cá nhân giữa Akio Toyoda với Mỹ cũng kéo dài nhiều thập kỷ. Sau khi tốt nghiệp đại học tại Nhật Bản, ông nhận bằng MBA từ Babson College ở Massachusetts và từng làm việc trong lĩnh vực tài chính tại New York. Sau đó, ông có thời gian làm việc tại NUMMI, California, đây cũng là nhiệm vụ công tác dài hạn duy nhất của ông tại nước ngoài trong sự nghiệp Toyota.

Năm 2010, Akio Toyoda phải xuất hiện trước Quốc hội Mỹ trong cuộc điều trần liên quan tới cuộc khủng hoảng thu hồi xe. Sự kiện này trở thành một trong những bước ngoặt lớn đối với Toyota cũng như cá nhân Akio Toyoda.

Tại lễ vinh danh năm 2026, Akio Toyoda nhấn mạnh rằng thành quả này không chỉ thuộc về cá nhân ông mà còn thuộc về các đại lý, nhân viên, khách hàng và nhà cung cấp đã đồng hành cùng Toyota. Ông đặc biệt nhắc tới gần 400.000 nhân viên Toyota trên toàn cầu.

Theo Toyota Times, Automotive Hall of Fame cũng nhấn mạnh nhiều khía cạnh trong sự nghiệp của Akio Toyoda, từ quá trình xử lý cuộc khủng hoảng thu hồi xe cho tới vai trò tay lái thử, hoạt động đua xe dưới tên Morizo và định hướng đưa cảm xúc lái xe trở lại với các sản phẩm Toyota. Các mẫu xe như GR Supra, GR Yaris cùng nhiều sản phẩm khác được nhắc tới trong hồ sơ vinh danh của ông. 

Akio Toyoda cũng có mối liên hệ đặc biệt với lĩnh vực đua xe tại Mỹ. Toyota gia nhập NASCAR từ năm 2000 với vị thế một hãng xe ngoại quốc, sau đó giành được các danh hiệu tại giải đua này. Theo Toyota Times, motorsport tiếp tục được xem là một biểu tượng cho mối quan hệ xuyên Thái Bình Dương giữa Toyota và Mỹ.

Việc Akio Toyoda được đưa vào Automotive Hall of Fame vì thế không chỉ là dấu mốc cá nhân mà còn gắn với lịch sử phát triển của Toyota tại Mỹ. Từ chuyến đi của Kiichiro Toyoda năm 1921, những bài học từ Ford, sự ra đời của TPS, NUMMI cho tới quá trình xây dựng mạng lưới sản xuất và kinh doanh tại Bắc Mỹ, nước Mỹ đã trở thành một phần quan trọng trong hành trình phát triển của Toyota suốt nhiều thập kỷ.