Khi bàn về khởi điểm của chuyển đổi số, không ít tổ chức và doanh nghiệp rơi vào cái bẫy "quy mô hóa ngay lập tức", dẫn đến tình trạng quá tải, tắc nghẽn và lãng phí nguồn lực. Nhìn từ thực tiễn tư vấn và triển khai, chìa khóa đầu tiên để công nghệ chạm tới hiệu quả nằm ở tính mục tiêu, logic platform đồng tâm và các "chiến thắng nhỏ" bước đầu.
Dưới góc nhìn cấu trúc hạ tầng và mô hình quản trị, ông Lê Nguyễn Trường Giang, Viện trưởng Viện Chiến lược chuyển đổi số (Hội Truyền thông số Việt Nam) gợi mở phương pháp thiết kế hạ tầng số theo logic "platform": "Hạ tầng số của doanh nghiệp và khu vực công cần được thiết kế theo mô hình “platform” đồng tâm. Trong đó, một hạt nhân gốc là cơ sở dữ liệu cốt lõi và hệ thống quản lý tập trung - sẽ làm nền tảng cho mọi ứng dụng và mô-đun dịch vụ mở rộng. Khi sở hữu lõi dữ liệu đồng nhất, việc liên kết đa tầng sẽ trôi chảy, giúp quá trình chuyển đổi không bị cắt khúc hay rời rạc, tạo cơ sở để đổi mới mô hình kinh doanh bền vững".
Nói về khía cạnh kinh nghiệm quốc tế và đo lường giá trị kinh tế, ông Nguyễn Minh Khôi, Giám đốc Chính sách & Chuyển đổi, Viện Tony Blair vì Thay đổi Toàn cầu (TBI) chia sẻ: "Chuyển đổi số chỉ tạo ra tác động thực chất khi nó làm thay đổi chuỗi giá trị và cách thức cung cấp dịch vụ cho xã hội. Kinh nghiệm quốc tế chỉ ra rằng các quốc gia thành công đều lấy dữ liệu tập trung làm nền tảng để tái cấu trúc dịch vụ công và khuyến khích doanh nghiệp phát triển các mô hình kinh doanh dựa trên dữ liệu (Data-driven Business Models). Đây chính là thước đo hiệu quả kinh tế số mà Nghị quyết 57 đang hướng tới".
Trong lĩnh vực ngân hàng, sự chuyển dịch mô hình kinh doanh được thể hiện qua hạ tầng kết nối API mở (Open API). Ông Lê Anh Dũng, Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán (NHNN) cho biết, hệ thống NAPAS hiện xử lý tới 25 triệu giao dịch/ngày, đối chiếu làm sạch hơn 121 triệu hồ sơ khách hàng qua Đề án 06, giúp ngân hàng trở thành hạt nhân kết nối tài chính - phi tài chính liền mạch cho người dân.
Nếu khu vực tài chính là minh chứng cho chuyển đổi số quy mô hệ thống, thì hành trình bứt phá của Rạng Đông lại là case-study điển hình cho khối sản xuất truyền thống: Lấy khoa học công nghệ làm động lực nội sinh để tái thiết mô hình tăng trưởng.
Đánh giá về hiệu quả kinh tế từ mô hình "Chuyển đổi kép" (Số và Xanh) tại Rạng Đông, PGS. TS Ngô Trí Long, Chuyên gia kinh tế nhận định: "Trường hợp của Rạng Đông là minh chứng sinh động cho tinh thần Nghị quyết 57. Việc kết hợp giữa chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đã giúp doanh nghiệp tiết kiệm năng lượng, tối ưu hóa quy trình quản lý, giảm thiểu lãng phí và tăng giá trị đầu ra trên từng lao động. Tốc độ tăng trưởng 15 - 20%/năm liên tục trong 5 năm qua của Rạng Đông khẳng định công nghệ và AI thực sự là động lực tăng trưởng mới".
Nhằm loại bỏ tính hình thức, Rạng Đông triển khai mô hình ST 2-3-5 dựa trên 3 lớp công nghệ: Tự động hóa/Robot hóa/AI hóa. Kết quả tự động hóa & xanh hóa: 72% dây chuyền đạt tự động liên hoàn. Lò điện nấu thủy tinh kín không khói, không bụi, tối ưu năng lượng. Tích hợp IoT và AI: Tái định vị từ nhà sản xuất thiết bị chiếu sáng thành đơn vị cung cấp giải pháp đồng bộ Smarthome, Smart City, Smart Farm. Tầm nhìn 2030: Trở thành doanh nghiệp công nghệ cao tỷ USD, tăng trưởng 20 - 25%/năm.
Không dừng lại ở chuyển đổi số cơ bản, Rạng Đông tiến lên vòng lặp tiếp theo: AI hóa toàn diện hệ thống vận hành thông qua Đề án Khoa học Công nghệ số 03 với 7 thử nghiệm đột phá.
7 thủ nghiệp đột phá AI hóa tại Rạng Đông bao gồm: Nền tảng Big Data: Xây dựng "nhiên liệu" dữ liệu cho mô hình AI; AI trong R&D: Dùng Digital Twin, rút ngắn 30% thời gian thiết kế; AI trong Sản xuất: 141 Robot Vision (VGR), hướng tới xưởng "không đèn"; Hệ sinh thái 4.0+: Tích hợp AI/IoT vào Smarthome, Smart City, Smart Farm; AI Marketing&Sales: Cá nhân hóa trải nghiệm, Chatbot/AI Assistant 24/7; Phát triển Nhân lực: Phong trào "Bình dân học vụ AI" toàn công ty; Điều hành DBM: Trung tâm điều hành kinh doanh số dựa trên dữ liệu.
Sức mạnh của trí tuệ nhân tạo tại Rạng Đông hiện diện trực tiếp trong các con số đo lường: Trong R&D: Mô phỏng số (Digital Twin) và tối ưu hóa thiết kế bằng AI giúp rút ngắn 30% thời gian thiết kế sản phẩm mới. Trong Sản xuất: Vận hành 141 Robot thị giác (Vision Guided Robotics - VGR) kết hợp Edge AI để kiểm tra chất lượng tự động, hướng tới nhà máy thông minh "không đèn". Trong Văn hóa: Cuộc thi "Ứng dụng CNS và AI" và phong trào "Bình dân học vụ AI" trang bị "Trợ lý ảo cá nhân" cho từng cán bộ, công nhân.
Những bài học từ ngành Ngân hàng hay câu chuyện thực chiến tại Rạng Đông cho thấy một mẫu số chung: Chuyển đổi số chỉ thực sự thành công khi gắn liền với đổi mới mô hình kinh doanh và tạo ra giá trị gia tăng đo lường được. Tuy nhiên, để những "điểm sáng" riêng lẻ trở thành làn sóng bứt phá trên phạm vi toàn quốc, nền kinh tế rất cần một hạ tầng thể chế thông suốt, nguồn lực tài chính mạnh mẽ và chiến lược phát triển nhân lực số cấp quốc gia. Chính phủ và các bộ, ngành cần có những hành động chính sách quyết liệt nào để hiện thực hóa toàn diện Nghị quyết 57-NQ/TW?
Thực hiện: Phạm Minh Hòa - Văn Ngân - Đồng Toàn
