Tháo gỡ điểm nghẽn quan trọng hơn các ưu đãi

Theo mô hình kinh tế truyền thống, tăng trưởng được quyết định bởi các yếu tố chính, gồm: lao động, vốn và năng suất nhân tố tổng hợp.

Các chuyên gia cho rằng, để thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số một cách bền vững, Việt Nam cần đẩy mạnh chuyển đổi sang mô hình dựa trên năng suất, kỹ thuật cao và hiệu quả bằng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Cụ thể, các thành phần trong nền kinh tế cần tăng đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, thúc đẩy ứng dụng AI, tự động hóa, dữ liệu lớn trong sản xuất và dịch vụ bằng những giải pháp vĩ mô dài hạn nhằm nâng cao năng suất lao động.

Ông Trần Phúc Hồng, CEO TMA Innovation (Tập đoàn công nghệ TMA) nhận định, thể chế là một yếu tố không thể bỏ qua trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Đối với doanh nghiệp, việc tháo gỡ điểm nghẽn về thủ tục hành chính còn quan trọng hơn cả những ưu đãi tài chính. Tháo gỡ các rào cản về thể chế, cắt giảm tối đa thủ tục hành chính, hoàn thiện khung pháp lý minh bạch, ổn định, tạo môi trường kinh doanh cạnh tranh lành mạnh để hỗ trợ hoạt động kinh doanh mới có thể phát triển tốt những sản phẩm, dịch vụ mới.

"Những thủ tục hành chính trước kia làm chúng tôi tốn rất nhiều thời gian, công sức, thậm chí là bỏ lỡ cả cơ hội kinh doanh. Tuy nhiên, hai năm qua, Chính phủ đã đơn giản hóa rất nhiều thủ tục và bãi bỏ rất nhiều những điều kiện kinh doanh. Nhiều thủ tục hành chính đã đưa lên trực tuyến giúp doanh nghiệp giảm rất nhiều thời gian, công sức. Và cộng đồng doanh nghiệp rất mong muốn quá trình này được đẩy mạnh hơn để 100% các thủ tục hành chính có thể làm trực tuyến thì sẽ tạo ra sự đột phá cho doanh nghiệp", ông Trần Phúc Hồng cho biết.

Theo TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, tăng năng suất không chỉ cần đổi mới công nghệ, thay đổi nguyên liệu, cải tiến quy trình quản lý, nâng cao chiến lược marketing mà cần phải mạnh dạn thay đổi những yếu tố khác. Đặc biệt, thể chế là hạ tầng của năng suất, năng suất là bộ mặt của quốc gia nên cần phải tháo gỡ điểm nghẽn về chính sách pháp lý để nâng cao năng suất.

Từ trước tới nay, xây dựng chính sách ở nước ta thường tập trung vào các yếu tố đầu vào như tài nguyên, ngân sách, nhân lực... Tuy nhiên, cách tiếp cận này khó đo lường chính xác giá trị thực sự của thể chế, khó áp dụng cho các lĩnh vực như khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, không phản ánh được kết quả thực tế của các khoản đầu tư.

"Trước đây tiếp cận chủ yếu từ đầu vào, với khoa học công nghệ cũng thế. Nếu chúng ta tiếp cận là xây dựng chính sách cũng giống như xây một cái nhà, bóc ra rõ ràng là gạch vôi, vữa bao nhiêu ấy để đo lường giá trị thì không bao giờ làm được khoa học công nghệ, đếm bao nhiêu trang để đánh giá. Tôi cho rằng, cần chuyển từ chỉ tiêu đầu vào sang chỉ tiêu đầu ra đo lường được", TS. Nguyễn Đức Hiển phân tích.

Thay đổi tư duy, phải đo lường được giá trị tạo ra

Việc xây dựng chính sách phải chuyển từ tư duy đầu vào sang đầu ra với kết quả đo lường được như: năng suất tăng được bao nhiêu, nguồn lực đầu tư cải thiện năng suất thế nào...

Trong lĩnh vực khoa học và công nghệ, ông Lê Xuân Định, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng, vai trò tạo ra tri thức mới là của các viện nghiên cứu nhưng sản phẩm đầu ra là của doanh nghiệp, giá trị cuối cùng doanh nghiệp tạo ra. Do vậy, đổi mới sáng tạo phải gắn với đích đến phải có sản phẩm; đầu tư khoa học công nghệ theo chiều sâu, có trọng tâm, trọng điểm.

Khoa học và công nghệ tạo ra năng lực mới, đổi mới sáng tạo chuyển năng lực đó thành giá trị, còn chuyển đổi số, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo để nâng cao hiệu quả sản xuất. Trong đó, những tiêu chuẩn đo lường và chất lượng phải tạo ra kết quả được tin cậy và được thị trường chấp nhận.

"Với tinh thần của Nghị quyết 57, với chỉ đạo từ Đại hội Đảng 14 và với yêu cầu của phát triển đất nước, với các điều kiện phát triển mới về chuyển đổi xanh, chuyển đổi kép, chuyển đổi số như bây giờ, chắc chắn chúng ta phải đặt ra một lộ trình, định hướng và cách ứng xử mới. Phải chiết tách lại ra được những giá trị bền vững lâu dài ngay trong cái nguồn lực hiện có trong tay của chúng ta. Đấy là tinh thần mà chúng tôi sẽ tập trung để kiến tạo chương trình năng suất, chất lượng cho một cái giai đoạn phát triển mới", Thứ trưởng Lê Xuân Định cho biết.

Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã ban hành Nghị quyết số 19 về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam. Trong đó, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được khẳng định là động lực chính. Việc tái định hình mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất số, chuyển đổi xanh và hoàn thiện thể chế không chỉ là yêu cầu bắt buộc để vượt qua các giới hạn nội tại, mà còn là con đường tốt nhất để Việt Nam bứt phá và phát triển bền vững trong giai đoạn tới.