Chính sách tài khóa được thể hiện trên ba phương diện chính: thúc đẩy tổng cầu thông qua đầu tư công; hỗ trợ doanh nghiệp, người dân bằng các chính sách thuế, phí; đồng thời tạo lập hạ tầng và năng lực sản xuất mới.

Trong 8 tháng năm 2026, Nhà nước đã thực hiện miễn, giảm, gia hạn khoảng 209.200 tỷ đồng tiền thuế, phí và tiền thuê đất. Trong đó, miễn, giảm khoảng 158.200 tỷ đồng và gia hạn khoảng 51.000 tỷ đồng. Các chính sách này giúp doanh nghiệp có thêm nguồn lực duy trì sản xuất, bổ sung vốn lưu động, mở rộng hoạt động, đồng thời hỗ trợ sức mua trong nước.

Những chính sách điều hành trên góp phần vào kết quả tăng trưởng, khi GDP 6 tháng đầu năm 2026 tăng 8,18% so với cùng kỳ năm trước. Dù tăng trưởng là kết quả tổng hợp của nhiều yếu tố, đầu tư công, hỗ trợ thuế, phí và bảo đảm các nhiệm vụ chi ngân sách đã góp phần củng cố tổng cầu và niềm tin thị trường.

“Vốn mồi” từ đầu tư công, thêm lực cho khu vực tư nhân

Theo TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, trong bối cảnh áp lực lạm phát gia tăng khiến dư địa chính sách tiền tệ không còn rộng, chính sách tài khóa đã trở thành một “trụ lực” quan trọng đối với tăng trưởng.

“Việc đẩy mạnh đầu tư công, nâng cao hiệu quả giải ngân, thực hiện các chính sách miễn, giảm và gia hạn thuế đã góp phần cải thiện thanh khoản cho doanh nghiệp, nuôi dưỡng nguồn thu và tạo điều kiện để khu vực kinh tế tư nhân mở rộng đầu tư”, TS. Lê Duy Bình nhận định.

Theo vị chuyên gia, đầu tư công không chỉ trực tiếp tạo ra tăng trưởng mà còn đóng vai trò “vốn mồi”, tạo hiệu ứng lan tỏa đối với đầu tư tư nhân và dòng vốn FDI. Việc đầu tư vào giao thông, sân bay, cảng biển, năng lượng, chuyển đổi số và hạ tầng đô thị có thể giúp giảm chi phí logistics, tăng kết nối vùng và mở rộng không gian phát triển.

Điểm nổi bật trong điều hành chính sách tài khóa từ đầu năm 2026 đến nay là tư duy tài khóa mở rộng có trọng tâm, trọng điểm, trong khi chính sách tiền tệ được điều hành chủ động, linh hoạt. Đầu tư công được đẩy mạnh, chính sách tiền tệ điều tiết thanh khoản nhằm hạn chế áp lực lạm phát; trong khi miễn, giảm thuế, phí giúp chia sẻ gánh nặng với doanh nghiệp, thay vì chỉ dựa vào việc giảm lãi suất.

“Khi các dự án hạ tầng trọng điểm được triển khai, không gian phát triển mới được mở ra, tạo điều kiện để tín dụng ngân hàng chảy vào những lĩnh vực có năng suất cao hơn như khu công nghiệp, năng lượng, chuyển đổi số và tăng trưởng xanh. Đây chính là hiệu ứng bổ trợ mà hai chính sách cùng tạo ra đối với nền kinh tế”, TS. Lê Duy Bình đánh giá.

Tuy nhiên, để thúc đẩy tăng trưởng theo mục tiêu đề ra, chính sách tài khóa cần tiếp tục phối hợp chặt chẽ với chính sách tiền tệ và các chính sách khác, vừa hỗ trợ tăng trưởng, vừa bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và duy trì niềm tin thị trường.

Tăng tốc đầu tư công, không được chủ quan với lạm phát

Hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao trong những tháng cuối năm, đẩy nhanh giải ngân đầu tư công được xem là một trong những giải pháp có tác động trực tiếp đến GDP. Tuy nhiên, TS. Nguyễn Đức Độ, chuyên gia kinh tế lưu ý, tốc độ giải ngân cao cũng có thể kéo theo những áp lực mới. 

“Khi nhiều dự án lớn được triển khai đồng thời, nhu cầu nguyên vật liệu và lao động tăng mạnh, có thể đẩy giá đầu vào và mặt bằng tiền lương đi lên. Cạnh tranh nhân lực cũng có thể làm gia tăng chi phí sản xuất, thậm chí khiến một số ngành đối mặt tình trạng ‘thừa thầy, thiếu thợ’”, TS. Nguyễn Đức Độ cảnh báo.

Đầu tư công tăng tốc cũng kéo theo nhu cầu nhập khẩu nguyên vật liệu, máy móc. Nếu nhập khẩu vượt xuất khẩu, cán cân thương mại có thể thâm hụt, qua đó gia tăng áp lực tỷ giá.

Bên cạnh đầu tư công, TS. Nguyễn Đức Độ cho rằng, việc hỗ trợ doanh nghiệp và hộ kinh doanh thông qua chính sách thuế vẫn cần thiết, đặc biệt trong bối cảnh khu vực này đang phải thích ứng với nhiều thay đổi. Trong đó, chính sách giảm 30% thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp trong kỳ tính thuế 2026-2027 đối với một số đối tượng có doanh thu dưới 10 tỷ đồng có thể giúp khơi thông thêm nguồn lực cho khu vực tư nhân.

“Khu vực này đang chịu tác động lớn từ sự phát triển của thương mại điện tử cũng như yêu cầu chặt chẽ hơn về nguồn gốc, xuất xứ hàng hóa và tuân thủ thuế. Vì vậy, chính sách hỗ trợ có ý nghĩa quan trọng trong việc giúp doanh nghiệp và hộ kinh doanh thích ứng với môi trường kinh doanh mới”, TS. Nguyễn Đức Độ nêu quan điểm.

Tuy nhiên, cùng với mục tiêu tăng trưởng cao, kiểm soát lạm phát dưới 4,5% vẫn là điều kiện quan trọng. Theo TS. Độ, các yếu tố cần được chú ý gồm diễn biến giá dầu, chính sách thuế đối với xăng dầu, mức điều chỉnh giá dịch vụ thiết yếu và ổn định tỷ giá nhằm hạn chế áp lực lạm phát nhập khẩu.

Khai thác dư địa tài khóa để giữ đà tăng trưởng

Trong bối cảnh áp lực lạm phát và các cân đối vĩ mô đòi hỏi sự thận trọng, dư địa tài khóa vẫn được xem là một trong những công cụ quan trọng để tạo thêm lực đẩy cho tăng trưởng những tháng cuối năm 2026.

TS. Nguyễn Quốc Việt, chuyên gia chính sách công, Trưởng nhóm Nghiên cứu vĩ mô, Trường Đại học Kinh tế thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, chính sách tiền tệ cần tiếp tục lấy ổn định kinh tế vĩ mô và an toàn hệ thống làm “mỏ neo”, trong khi chính sách tài khóa đóng vai trò “lực kéo” duy trì đà tăng trưởng.

Theo TS. Nguyễn Quốc Việt, Việt Nam có lợi thế khi tỷ lệ nợ công đang ở mức khoảng 34-37% GDP, tạo dư địa để thực hiện các chính sách tài khóa hỗ trợ tăng trưởng.

“Giải pháp ưu tiên là đẩy nhanh giải ngân khoản vốn 1 triệu tỷ đồng đầu tư công năm 2026, sử dụng nguồn vốn nhà nước như ‘vốn mồi’ để kích hoạt đầu tư tư nhân”, TS. Nguyễn Quốc Việt khuyến nghị.

Theo ông, nguồn lực cần tập trung vào các dự án hạ tầng có tính kết nối liên vùng như tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh, Đà Nẵng - Quảng Ngãi và Sân bay Quốc tế Long Thành.

Để bảo đảm nguồn lực, TS. Việt đề xuất thực hiện quyết liệt việc tiết kiệm 5% dự toán chi đầu tư phát triển nguồn ngân sách trung ương để dồn vốn cho dự án đường sắt chiến lược, đồng thời tiết kiệm 10% chi thường xuyên để bổ sung cho các chương trình an sinh xã hội.

Bên cạnh đầu tư công, kích cầu tiêu dùng nội địa cũng cần được duy trì thông qua chính sách giảm 2% thuế giá trị gia tăng đến hết năm 2026, qua đó hỗ trợ thu nhập thực tế và sức mua của người dân.

Nhìn tổng thể, dư địa tài khóa đang trở thành một trong những công cụ quan trọng để duy trì đà tăng trưởng trong bối cảnh chính sách tiền tệ phải ưu tiên ổn định kinh tế vĩ mô. Tuy nhiên, bài toán đặt ra không chỉ là chi nhiều hơn hay giải ngân nhanh hơn, mà là phân bổ nguồn lực đúng vào những lĩnh vực có khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa lớn. Việc kết hợp đầu tư công, chính sách thuế và điều hành tiền tệ phù hợp có thể vừa hỗ trợ tăng trưởng trong ngắn hạn, vừa góp phần mở rộng năng lực sản xuất và củng cố nền tảng phát triển trong dài hạn.