Công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục là động lực tăng trưởng

Sản xuất công nghiệp 9 tháng năm 2026 tăng 12,3%, mức tăng cao nhất kể từ năm 2019, trong đó công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 12,9%. Giá trị tăng thêm của toàn ngành công nghiệp đóng góp gần 41,4% vào tốc độ tăng tổng giá trị tăng thêm của toàn nền kinh tế. Riêng công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục giữ vai trò động lực chủ yếu, đóng góp 33,85%.

Đáng chú ý, nhóm hàng công nghiệp chế biến chiếm tới 90,4% tổng kim ngạch hàng hóa xuất khẩu. Những con số này cho thấy vai trò quan trọng của sản xuất công nghiệp đối với tăng trưởng kinh tế.

Các chỉ tiêu tăng trưởng sản xuất công nghiệp (IIP) 9 tháng năm 2026 cho thấy động lực tăng trưởng tiếp tục tập trung ở công nghiệp chế biến, chế tạo, với mức tăng gần 13%. Nhóm hàng công nghiệp chế biến xuất khẩu đạt gần 392,8 tỷ USD, chiếm tới 90,4% tổng kim ngạch hàng hóa xuất khẩu trong 9 tháng.

Theo ngành Công Thương, sản xuất công nghiệp tăng tại cả 34/34 địa phương, nhưng biên độ dao động khá lớn, từ 0,2% đến 40,2%. Động lực tăng trưởng vẫn tập trung tại các địa bàn công nghiệp lớn như Thái Nguyên, Bắc Ninh, Quảng Ninh, Hải Phòng, Hưng Yên... Tiến độ sản xuất tại các trung tâm công nghiệp lớn tiếp tục có ý nghĩa quyết định trong quý IV.

Do đó, trong công tác điều hành quý IV, ngành Công Thương xác định tập trung vào các ngành chế biến, chế tạo có khả năng tăng sản lượng nhanh; đồng thời bảo đảm nguồn điện, nhiên liệu, nguyên liệu và xử lý các điểm nghẽn tại những địa bàn có quy mô sản xuất lớn.

Để thu hẹp khoảng cách giữa xuất khẩu và nhập khẩu, giảm nhập siêu trong ngắn hạn và gia tăng giá trị hàng hóa xuất khẩu về lâu dài, việc phát triển công nghiệp hỗ trợ gắn với nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước, kết nối và tham gia chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp FDI là yêu cầu quan trọng.

Ông Phạm Văn Quân, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp cho biết, qua làm việc với doanh nghiệp, cơ quan quản lý nhận thấy doanh nghiệp trong nước đang gặp 3 vấn đề chính gồm thị trường, tiếp cận vốn đầu tư và công nghệ phù hợp.

“Để giải quyết 3 bài toán này, chúng tôi tập trung vào 3 trụ cột: Thứ nhất là cải cách thể chế. Thứ hai là nâng cao nội địa hóa và xây dựng chuỗi cung ứng. Thứ ba là chuyển đổi số, chuyển đổi xanh. Chúng tôi tập trung vào 3 trọng tâm, giúp doanh nghiệp Việt tham gia chuỗi cung ứng trong thời gian tới, gồm đầu tư sản xuất công nghiệp, đầu tư công nghiệp vật liệu, linh kiện; hỗ trợ doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu; đồng thời ưu tiên các ngành công nghệ cao”, ông Phạm Văn Quân cho biết.

Nâng chất lượng doanh nghiệp cung ứng

Từ thực tế hoạt động của doanh nghiệp, bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam (VEIA) cho rằng, doanh nghiệp Việt đang từng bước nâng cao giá trị đóng góp trong chuỗi cung ứng.

Nếu trước đây doanh nghiệp trong nước chủ yếu tham gia các khâu như cung cấp bao bì, đóng gói, in nhãn, thì nay đã bắt đầu tham gia sâu hơn vào những công đoạn có giá trị gia tăng cao như sản xuất linh kiện, thiết kế và nghiên cứu, phát triển (R&D).

Dẫn chứng Samsung đã có 306 nhà cung cấp nội địa là doanh nghiệp Việt tính đến đầu năm 2025, bà Đỗ Thị Thúy Hương cho rằng, hệ sinh thái các nhà cung ứng cho các tập đoàn lớn đã từng bước hình thành và phát triển ổn định tại Việt Nam.

“Phải nâng cao số lượng và chất lượng nhà cung cấp, nhất là ở những công đoạn có giá trị gia tăng cao như linh kiện điện tử, vật liệu cơ khí chính xác, thiết bị sản xuất tự động hóa, phần mềm công nghiệp, thiết kế và R&D. Doanh nghiệp Việt đang từng bước nâng cao giá trị gia tăng. Điều quan trọng là liên kết với các doanh nghiệp FDI phải hình thành một hệ sinh thái gắn với doanh nghiệp trong nước. Các doanh nghiệp FDI cần đồng hành và cùng phát triển với doanh nghiệp trong nước, tạo thành chuỗi cung ứng cùng phát triển”, bà Đỗ Thị Thúy Hương nêu ý kiến.

Tại diễn đàn gần đây về “Chuyển dịch chuỗi cung ứng toàn cầu và cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam”, TS. Đỗ Diệu Hương, Phó Giám đốc Trung tâm Chiến lược và Chính sách, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, chia sẻ kinh nghiệm của một số nước trong khu vực và khuyến nghị chính sách nhằm nâng cao năng lực của doanh nghiệp Việt Nam, đáp ứng các tiêu chuẩn của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo TS. Đỗ Diệu Hương, bên cạnh phát triển các doanh nghiệp đầu ngành trong khu vực kinh tế tư nhân, cần đặc biệt chú ý đến vai trò của doanh nghiệp dẫn dắt trong việc hình thành và phát triển mạng lưới cung ứng. Quan trọng là phải có một đầu mối tổ chức và điều phối hoạt động này.

“Kinh nghiệm của Malaysia và Thái Lan trong quá trình hỗ trợ doanh nghiệp tham gia vào công nghiệp hỗ trợ và chuỗi cung ứng toàn cầu cho thấy điều này khá rõ. Ở Malaysia, một cơ quan phát triển đầu tư đứng ra chủ trì. Còn ở Thái Lan, Ủy ban Đầu tư vận hành các hoạt động liên kết công nghiệp và kết nối cung cầu. Từ đó cho thấy vai trò của Nhà nước là tạo ra các nền tảng kết nối, giảm chi phí tìm kiếm cho doanh nghiệp, đồng thời giúp doanh nghiệp chia sẻ rủi ro, nhất là đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa”, TS. Đỗ Diệu Hương nhận định.

Từ sử dụng công nghệ sang hấp thụ và phát triển công nghệ

Để có thể tham gia sâu và từng bước dẫn dắt trong chuỗi cung ứng của doanh nghiệp FDI, GS.TS. Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam cho rằng, trước hết doanh nghiệp trong nước phải nâng cao năng lực. Khi chưa đủ năng lực, doanh nghiệp Việt khó có thể trở thành đối tác song hành với các doanh nghiệp FDI.

“Trong suốt thời gian vừa qua, đầu tư nước ngoài vào Việt Nam chủ yếu sử dụng công nghệ do nhà đầu tư nước ngoài mang vào để sản xuất, còn chúng ta không hấp thụ được công nghệ đó, bởi vì chúng ta không phải là doanh nghiệp song hành”, GS.TS. Hoàng Văn Cường thẳng thắn.

Theo GS.TS. Hoàng Văn Cường, chỉ khi trở thành doanh nghiệp song hành, sau một thời gian hoạt động, công nghệ của doanh nghiệp nước ngoài mới có thể trở thành công nghệ của doanh nghiệp trong nước. Khi hấp thụ được công nghệ, doanh nghiệp có thể tiếp tục cải tiến, nâng cao công nghệ; cao hơn nữa là nghiên cứu, phát triển để tạo ra công nghệ mới.

Do đó, cần chuyển từ phương thức sử dụng công nghệ sang hấp thụ công nghệ, cải tiến công nghệ và phát triển công nghệ mới. Đây là cơ sở để nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước.

Thực tế cho thấy, để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, yêu cầu quan trọng là tăng cường liên kết thực chất giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước.

Theo các chuyên gia, cùng với thu hút FDI có công nghệ cao, cần phát triển công nghiệp hỗ trợ, tạo điều kiện để doanh nghiệp tư nhân trong nước có thị trường, nâng cao năng lực và tham gia sâu hơn vào các khâu của chuỗi cung ứng. Đây cũng là nền tảng để hình thành hệ sinh thái sản xuất có sức chống chịu cao hơn, đồng thời nâng cao tính tự chủ của nền kinh tế.